Havacılıq dünyası dekabr 2025-in son günlərində Kolorado səmalarında baş verən fövqəladə bir hadisə ilə gələcək texnologiyasına canlı şahid olub.

HİT.az xəbər verir ki, Denver yaxınlığındakı Rocky Mountain Metropolitan Hava Limanında baş tutan bir eniş, təyyarənin nəzarət qülləsi ilə qurduğu mükəmməl rabitə və təkərlərin eniş zolağına toxunduğu o an sayəsində tarixə düşüb. Lakin bu enişi xüsusi edən şey, təyyarəni eniş zolağı ilə görüşdürənin bir insan deyil, "Autoland" adlanan təcili vəziyyət sistemi olmasıdır.

Sərnişinsiz uçan xüsusi "Beechcraft Super King Air" təyyarəsində kabin təzyiqi qəfil düşəndə, yerdəki hava hərəkəti nəzarətçiləri kokpitdəki iki pilotla əlaqə qura bilməyib. Tam o kritik saniyələrdə işə daxil olan texnologiya, təyyarənin idarəsini tamamilə öz əlinə alaraq təhlükəsiz bir eniş həyata keçirib.

Təyyarənin sahibi olan "Buffalo River Aviation" şirkəti hadisədən sonra verdiyi açıqlamada, pilotların bütün qaydaları hərfi-hərfinə yerinə yetirdiyini və dərhal oksigen maskalarını taxdığını bildirib. Şirkət, sistemdə hər hansı bir nasazlıq baş vermə ehtimalına qarşı pilotların hər an əl ilə idarəyə keçməyə hazır gözlədiyini də əlavə edib. Lakin buna ehtiyac qalmayıb; "Autoland" sistemi ən kiçik bir səhv payı buraxmadan təyyarəni yerə endirib. Federal Havacılıq İdarəsi FAA isə hazırda hadisənin səbəblərini və təyyarənin niyə təzyiq itkisi yaşadığını dərin araşdırır. Bu hadisə, nəzəri olaraq bilinən bir texnologiyanın real dünya şəraitində həyat xilas etdiyi ilk konkret nümunədir.

Naviqasiya və havacılıq həlləri ilə tanınan "Garmin" tərəfindən hazırlanan "Autoland" sistemi əslində öyrəşdiyimiz avtopilot sistemlərindən çox fərqli məntiqlə işləyir. Ənənəvi avtopilot sistemləri sadəcə pilotun daxil etdiyi marşrutu izləyir, müəyyən bir hündürlükdə qalır və ya sürəti qoruyur; lakin təkbaşına bir təyyarəni endirmək qabiliyyətinə malik deyil. "Autoland" isə pilotun təyyarə ilə qarşılıqlı əlaqəsi kəsildiyi anda və ya əl ilə bir əmr ilə işə daxil olduqda tam səlahiyyəti öz əlinə alır. Ən yaxın hava limanını tapır, marşrutu çəkir, qüllə ilə danışır və enişdən sonra sərnişinlərə təyyarədən necə təhlükəsiz çıxacaqları barədə səsli təlimatlar belə verir.

"Garmin"in 2020-ci ildə ilk sertifikatını alaraq dünyaya təqdim etdiyi bu sistem, yüngül təyyarələr üçün hazırlanmış dünyanın ilk avtonom təcili eniş texnologiyası olma xüsusiyyətini daşıyır. Əvvəlcə "Piper M600" modellərində qarşımıza çıxan bu avadanlıq, 2025-ci il etibarilə "Cirrus" və "King Air" kimi bir çox fərqli təyyarə modelinə inteqrasiya edilin. Havacılıq mütəxəssisləri, bu son hadisədən sonra texnologiyanın kommersiya uçuşlarında da standart bir təhlükəsizlik qatına çevrilib-çevrilməyəcəyini müzakirə edir.

İnsan amilinin işdən çıxdığı çarəsizlik anlarında, təyyarənin öz-özünə qərar verib təhlükəsiz bir liman tapması, uçuş təhlükəsizliyi baxımından inqilabi addım kimi qiymətləndirilir.

Samir