Küloidal ulduz qrupları ən qədim və sabit “fosillər”dən biri kimi qəbul olunur və uzun illər hesab olunurdu ki, bu sıx ulduz topaları milyardlarla il ərzində demək olar ki, dəyişməyib, ilkin formalarını saxlayıblar.

HİT.az xəbər verir ki, ancaq "Interesting Engineering"in yazdığına görə, yeni müşahidələr əksini göstərir. Astronomlar belə qruplardan biri olan NGC 6569-un indi aktiv şəkildə ulduzlarını itirdiyini, ulduzların qravitasiya təsiri ilə Samanyolunun mərkəzi qalınlaşmasına keçdiyini qeydə alıblar.

Tədqiqat nəticələrinə görə, təxminən 13 milyard yaşında olan bu ulduz qrupları qalaktikanın qravitasiya qüvvələri ilə tədricən parçalanır və mərkəzi qalınlaşmaya ulduzlar əlavə olunur.

Məqalə müəllifləri qeyd edirlər:

“Biz NGC 6569 üçün orta ayırdetmə qabiliyyətinə malik geniş sahəli spektral tədqiqat apardıq. Nəticələr göstərir ki, bu qrup qravitasiya təsirindən dolayı ulduzlarını aktiv şəkildə itirir".

Bu kəşf, küloidal qrupların zamanla necə həll olduğu və Süd Yolu ulduz əhalisini necə dəyişdirdiyi barədə nadir bir birbaşa sübutdur.

NGC 6569 Yerdən təxminən 35,5 min işıq ili uzaqlıqda yerləşir – Süd Yolunun mərkəzi qalınlaşmasının dərinliyində, milyonlarla ulduzun nisbətən kiçik bir sahədə toplandığı yerdə. Qrup kifayət qədər kütləlidir – kütləsi təxminən 230 min Günəş kütləsi, və ulduzları digər çoxlu küloidal qruplara nisbətən daha çox ağır element ehtiva edir.

Bu obyektlərin tədqiqi çətindir, çünki ulduzların sıxlığı yüksək olduğundan qrupun üzvlərini təsadüfi sahə ulduzlarından ayırmaq çətindir.

Problemi həll etmək üçün alimlər Anglo-Australian Telescope-dan istifadə edib və Milky Way Bulge Extra-Tidal Star Survey (MWBest) layihəsi çərçivəsində bu qrupların qalaktikanın mərkəzinə yaxın güclü qravitasiya təsiri altında necə tədricən parçalandığını öyrənməyə çalışıblar.

Tədqiqatçılar NGC 6569 və ətrafında 303 ulduz üçün orta ayırdetmə qabiliyyətinə malik spektrlər əldə ediblər. Bu spektrlər ulduzların kimyəvi tərkibini və hərəkət sürətini müəyyən etməyə imkan verir. Bu məlumatlar dəqiq proper motion ölçmələri ilə birləşdirilərək qrupdan əvvəlki, lakin indi ondan uzaqlaşan ulduzlar identifikasiya olunub.

Nəticədə astronomlar əsas qrupdan uzaqda, mərkəzdən 7–30 bucaq dəqiqəsi aralığında yerləşən 40 ulduz aşkarlayıblar. Onlar NGC 6569 ilə eyni kimyəvi və kinematik xüsusiyyətlərə malikdir.

Bu ulduzlar “əsl qravitasiya qalıqları” kimi şərh edilir – yəni Samanyolu qravitasiya qüvvələri tərəfindən qrupdan ayrılmış ulduzlar. Beşi, ehtimal ki, NGC 6569 ətrafında zəif bir halo yaradır.

Əlavə olaraq, hələ də qrupla bağlı olan ulduzların ətrafdakı sahə ulduzları ilə müqayisəsi göstərdi ki, yaxın mühitdəki ulduzların təxminən 35%-i NGC 6569 ilə eyni hərəkətə malikdir. Bu o deməkdir ki, qrup əvvəlki itirilmiş ulduzlardan ibarət öz “izində” yerləşir.

Kimyəvi məlumatlar və dinamik modelləşdirməyə əsaslanaraq, tədqiqatçılar hesablayıblar ki, NGC 6569 kütləsini milyon illik dövrdə təxminən 1–1,5 Günəş kütləsi sürəti ilə itirir. Milyard illik dövrdə bu qrupun ümumi kütləsinin təxminən 5,6%-ni təşkil edir.

Alınan nəticələr astronomiyada uzun müddət mövcud olan bir problemi həll etməyə kömək edir. Nəzəri modellər uzun müddətdir proqnozlaşdırırdı ki, qalaktikanın mərkəzinə yaxın küloidal qruplar zamanla kütlələrinin böyük hissəsini itirməlidir. Lakin bu prosesin birbaşa müşahidəsi, xüsusilə mərkəzi qalınlaşmada yerləşən qruplar üçün çox az idi.

Təxminən qalaktikanın halo bölgəsindəki küloidal qrupların dörddə biri qravitasiya “quyruqlarına” malik olsa da, mərkəzi qalınlaşmada bu strukturlar ulduz sıxlığı və ulduzlararası toz səbəbindən çətin aşkarlanır. Bu tədqiqat göstərir ki, mərkəzi qalınlaşmada qravitasiya dağılımı yalnız mümkün deyil – bu proses hal-hazırda baş verir.

Nəticələr həmçinin göstərir ki, NGC 6569 kimi qruplar Süd Yolunun mərkəzi qalınlaşmasının formalaşmasında vacib rol oynayır, ulduzlarını tədricən ona ötürür.

Eyni zamanda müəlliflər işin məhdudiyyətlərini qeyd edirlər. Qrupun öz qravitasiya qalıqları “tüpü” üzərindən hərəkət etdiyi fərziyyəsi hələ hipotezdir və uzunmüddətli N-body simulyasiyaları ilə yoxlanmalıdır.

Gələcək tədqiqatlarda alimlər bu kimyəvi-dinamik yanaşmanı mərkəzdəki digər küloidal qruplara tətbiq etməyi planlaşdırırlar. Bu, onların tədricən necə həll olduğunu və Samanyolunun mərkəzi bölgəsinə hansı ulduz payını verdiklərini müəyyən etməyə kömək edəcək.

“MWBest layihəsinin tam nümunəsinə bu yanaşmanın genişləndirilməsi nəticədə küloidal qrupların parçalanmasının qalaktik qalınlaşmanın formalaşmasındakı ümumi rolunu dəqiq müəyyən etməyə imkan verəcək", tədqiqatın müəllifləri yekunlaşdırıblar.

Samir