Avropa İttifaqına üzv dövlətlər ABŞ prezidenti Donald Trampın Qrenlandiyanı nəzarətə götürməsinin qarşısını almaq üçün dörd variantı nəzərdən keçirə bilərlər.
HİT.az xəbər verir ki, bu barədə "Politico" məlumat yayıb
Avropanın Trampın Qrenlandiya ilə bağlı niyyətlərinə münasibətinin ciddiliyi
Xüsusilə, Avropa hökumətləri əvvəllər Donald Trampın Qrenlandiyanı ələ keçirməklə bağlı təhdidlərinin ciddiliyini anlamırdılarsa, indi bunu başa düşürlər. Siyasətçilər artıq ABŞ prezidentinin sərt ritorikasını görməməzlikdən gəlmirlər və indi Trampı dayandırmaq üçün ümidsiz bir plan axtarırlar.
"Trampla birbaşa qarşıdurmaya hazır olmalıyıq. O, aqressiv vəziyyətdədir və biz də hazır olmalıyıq", deyə davam edən müzakirələrlə tanış olan Aİ diplomatı bildirib.
ABŞ Dövlət Katibi Marko Rubio gələn həftə Danimarka rəsmiləri ilə Qrenlandiyanın alınmasını müzakirə etməyi planlaşdırdığını bildirib. Ağ Ev bildirib ki, Trampın prioriteti ərazini danışıqlar yolu ilə əldə etməkdir. Xüsusilə, adanın alınması variantı nəzərdən keçirilə bilər, lakin hərbi ələ keçirmə də mümkündür.
Bu arada, Avropada diplomatik səylər gücləndikcə, Fransa xarici işlər naziri Jan-Noel Barro bildirib ki, o, alman və polşalı həmkarları ilə birlikdə Trampın təhdidlərinə qarşı birgə Avropa cavabını müzakirə ediblər.
"Məsələ Avropanın, Avropa İttifaqının təhdidlərin, onun təhlükəsizliyinə və maraqlarına hücumların qarşısını almaq üçün necə gücləndirilə biləcəyi məsələsidir. Qrenlandiya satılmaq üçün deyil, ələ keçirmək üçün deyil... Buna görə də təhdidlər dayandırılmalıdır", deyə Barro vurğulayıb.
Bu baxımdan, "Politico" Avropanın Trampın bu qədər irəliləməsinin qarşısını necə ala biləcəyini və ABŞ prezidenti bunu edərsə, hansı variantların mövcud olduğunu müəyyən etmək üçün rəsmilər, diplomatlar, ekspertlər və NATO işlərinə başı qarışmış insanlarla danışıb.
"Hamı çox təəccüblənib və arsenalımızda əslində nəyin olduğunu anlamır. Heç kim həqiqətən nə edəcəyini bilmir, çünki amerikalılar hər şeyi edə bilərlər. Amma bu suallara dərhal cavab verməliyik. Onlar üç, beş və ya yeddi il gözləyə bilməzlər", deyə Danimarka parlamentinin keçmiş nümayəndəsi bildirib.
"Politico" Avropanın Trampı dayandırmaq üçün ata biləcəyi dörd addımı müəyyən etmək qərarına gəlib. Bunlar: kompromis tapmaq, Qrenlandiyaya xeyli miqdarda pul vermək, iqtisadi tədbirlərlə cavab vermək və adada qoşun yerləşdirməkdir.
Birinci seçim, kompromis tapmaq, ehtimal ki, problemlərin qarşısını almağın ən sürətli yoludur. Xüsusilə, bu seçim danışıqlar yolu ilə razılaşma əldə etməyi, Trampa danışıqların nəticələrini qələbə kimi təqdim etməyə və Danimarka ilə Qrenlandiyaya sifətini xilas etməyə imkan verə bilər.
Tramp əvvəllər Qrenlandiyanın ABŞ-ın təhlükəsizlik maraqları üçün vacib olduğunu bildirmişdi. ABŞ prezidenti Danimarkanı Arktikada artan Çin və Rusiyanın fəaliyyətindən adanı qorumaq üçün kifayət qədər iş görməməkdə günahlandırıb.
Qrenlandiyanı əhəmiyyətli maliyyələşdirmə ilə təmin etməyin ikinci variantı Danimarka və Avropa Birliyinin ada ilə daha yaxşı bir müqavilə bağlaya və Amerika şərtlərindən daha yaxşı şərtlər təklif edə biləcəyini nəzərdə tutur, çünki Amerikanın ideyası budur ki, əgər Qrenlandiya Danimarka yurisdiksiyasından çıxıb ABŞ ilə müqavilə bağlayarsa, bu, Amerikadan vəsait axınına yol açacaq.
Brüssel uzunmüddətli büdcə planları çərçivəsində 2028-ci ildən Qrenlandiyaya xərcləri ikiqatdan çox artırmağı planlaşdırır. Xüsusilə, Aİ planı Qrenlandiyaya xərclərin 2028-ci ildən etibarən yeddi illik müddət ərzində 530 milyon avroya çatmasını nəzərdə tutur.
Hərbi ekspert Tomas Krosbi qeyd edib ki, Trampın prezidentliyinin ilk dövründən bəri ABŞ-ın iştirakı olmadan Avropa təhlükəsizliyinin, Arktikada təhlükəsizliyin təmin edilməsi imkanları barədə düşünmək üçün çox səy göstərilib.
Nəşr qeyd edir ki, Avropa İttifaqının sərəncamında Trampı çəkindirmək üçün istifadə edilə biləcək bir güclü vasitə var. Bu, Aİ-yə ticarət ayrı-seçkiliyinə cavab olaraq tədbir görməyə imkan verən Məcburiyyətə Qarşı Mübarizə Aləti və ya sözdə "ticarət bazukası"dır. Tramp Aİ-yə tariflər tətbiq etdikdən sonra Aİ bu alətdən istifadə etməklə hədələyib, lakin bu seçim sonradan ABŞ ilə razılığa gəldikdən sonra təxirə salınıb.
Dördüncü seçim adaya qoşun yerləşdirməkdir. ABŞ Qrenlandiyanı hərbi güclə ələ keçirmək qərarına gələrsə, avropalıların bunun qarşısını almaq üçün edə biləcəyi çox şey yoxdur.
Ekspert Tomas Krosbinin fikrincə, amerikalılar adaya kiçik bir qrup göndərsələr, həmin insanları həbs etməyə cəhd edə bilərlər. Lakin ABŞ daha genişmiqyaslı tədbirlər görmək qərarına gəlsə, vəziyyət tamamilə fərqli olacaq.
Avropalı diplomatlardan biri bildirib ki, Danimarka tələb edərsə, Avropa ölkələri Qrenlandiyaya qoşun yerləşdirməyi nəzərdən keçirməlidirlər. Belə bir qüvvənin ABŞ-ın işğalının qarşısını ala bilməsi ehtimalı az olsa da, çəkindirici amil kimi çıxış edə bilər.
Samir
