Kolumbiyada yerləşən qayalı sığınacaqda Treponema pallidum bakteriyasının – sifilis və bir sıra xroniki dəri infeksiyalarını törədən bakteriyanın – dünyadakı ən qədim izi aşkar edilib.
HİT.az xəbər verir ki, bu barədə "Live Science" məlumat verib.
Qeyd olunur ki, skeletin yaşı 5500 ildir. Lakin genetik məlumatlar göstərir ki, insan əvvəlcə naməlum T. pallidum ştammı ilə yoluxub ki, bu da sifilis evolyusiyasının mürəkkəb mənzərəsini daha da çətinləşdirir.
Alimlər əsrlər boyu treponem xəstəliklərinin – sifilis, bejel, frambesiya və pinta – coğrafi mənşəyi və yayılması barədə mübahisə aparıblar; bütün bu xəstəliklər Treponema cinsinə aid bakteriyalar tərəfindən törədilir. Sifilis epidemiyalarının ən yaxşı sənədləşdirilmiş halları XV əsrdə Avropada baş verdiyi üçün erkən nəzəriyyələr Kristofer Kolumbun sifilisi Amerikaya gətirdiyini və ya əksinə, Amerika yerli xalqının sifilisi Kolumb və onun heyətinə ötürdüyünü ehtimal edirdi.
Amma daha sonrakı DNA tədqiqatları göstərib ki, 1000-ci il təxminən Çilidə dəfn edilmiş insan və e.ə. 350 – e.ə. 570-ci illər arasında Braziliyada dəfn olunmuş bir neçə insan T. pallidum bakteriyası ilə yoluxmuşdu, bu da bakteriyanın Kolumb ekspedisiyasından çox əvvəl Amerikada mövcud olduğunu göstərir.
"Science" jurnalında dərc edilmiş tədqiqatda alimlər Kolumbiyada 5500 il əvvəl dəfn olunmuş orta yaşlı ovçu-toplayıcının skeletindən indiyə qədər aşkar edilmiş ən qədim T. pallidum genomunu müəyyən ediblər. Tədqiqatın baş müəllifi, İsveçrədə Lozanna Universitetindən hesablama biologiyası üzrə mütəxəssis Davide Bottsi bildirib: "Nəticələrimiz T. pallidum-un insanla əlaqəsinin min illər əvvələ uzandığını göstərir".
Treponemlərin tədqiqatının mürəkkəbliyi
Qədim treponem genomlarını bərpa etmək olduqca çətindir və adətən bu, treponemlər tərəfindən törədilmiş sümüklərdəki zədələnmələrlə aşkar olunur; məsələn, sümüklərdəki çuxurlar, sanki molyusklar tərəfindən yeyilmiş kimi görünür, bu da infeksiyanın gec mərhələləri ilə əlaqələndirilir.
Lakin T. pallidum izləri olan 5500 illik skeletdə heç bir açıq sümüklə zədələnmə aşkar edilməyib, halbuki həmin bölgədəki digər skeletlərdə belə əlamətlər mövcud idi.
Yeni TE1-3 adlandırılan T. pallidum genomu üzərində aparılan tədqiqatda məlum olub ki, bu genom indiyə qədər tanınmış digər alt tiplərdən fərqli bir xətdir. Genomlar arasındakı fərqlərin statistik analizinə əsaslanaraq alimlər TE1-3-ün müasir xətlərdən təxminən 13 700 il əvvəl ayrıldığını qiymətləndiriblər. Bu, treponemlərin Amerikada min illərlə əvvəl, əvvəllər hesab ediləndən çox daha əvvəl yayılmağa başladığını göstərir.
Əhəmiyyətli olan odur ki, yeni genom erkən Treponema xətlərinin, məsələn TE1-3-ün, venereal sifilis kimi cinsi yolla ötürülə biləcəyini aydınlaşdırmır. Tədqiqatın həmmüəllifi, Dallasdakı Cənubi Metodist Universitetindən molekulyar antropoloq Elizabet Nelson bildirib:
"Müasir genom məlumatları, burada təqdim olunan genomla birlikdə, xəstəlik sindromlarının mənşəyi barədə qədim mübahisələri həll etmir, amma patogen treponemlərin uzun təkamül tarixçəsinin olduğunu və onların Amerikada min illərlə əvvəl fərqlənməyə başladığını göstərir".
Digər tərəfdən, Missisipi Dövlət Universitetindən antropoloqlar Molli Tsukerman və Lidiya Beyli, tədqiqatda iştirak etməsələr də, yazıblar ki, yeni kəşf sifilisin mənşəyinin Avropada deyil, Amerikada olduğunu göstərir.
Onların fikrincə, getdikcə daha qədim treponem genomlarının müasir genetik məlumatlarla müqayisəsi sifilislə mübarizə strategiyalarının hazırlanmasına kömək edə bilər və tədqiqatçılara infeksion xəstəliklərin tarixini başa düşməkdə yardımçı olar.
"XV əsrin sifilisi ilk qlobal yeni infeksion xəstəlik və bütün sonrakı xəstəliklərin, o cümlədən QİÇS-dən COVID-19-a qədər olan xəstəliklərin xəbərçisi olmuş ola bilər", deyə onlar yazıblar.
Samir
