13 vəhşi dələ Şotlandiyadan İngiltərənin vəhşi meşələrinə buraxılıb. Heyvanlar Şimali-Qərbi İngiltərədə, məşhur Böyük Göllər rayonunda, Kambria ərazisinə gətirilib.
Hit.az xəbər verir ki, məlumata görə, 8 dişi və 5 erkəkdən ibarət bu qrup yaşaya bilən populyasiya yaratmaq, meşə ekosistemlərini bərpa etmək və yerli qırmızı sincabları dəstəkləmək üçün kifayət edir.
Bu yırtıcı 19-cu əsrin sonlarında ovçuluq və təbii mühitin məhv edilməsi səbəbindən İngiltərə təbiətindən yox olmuşdu. Ondan əvvəl isə Kambria ərazisində geniş yayılmışdı. Alimlər dələlərin hərəkətlərini, ovlanma üsullarını, sığınacaqları seçməsini və sabit populyasiya yaratmasını izləyəcək.
Dələlər meşələrdə təbii koridorlar və sığınacaqlar rolunu oynayan ərazilərə buraxılıb, onlara bitki örtüyü, gizlənəcək yerlər və gecə hərəkət yolları təmin olunur. Növün geri dönməsi tək hadisə kimi deyil, davamlı mövcudluğun başlanğıcı kimi qiymətləndirilir.
Gözlənilir ki, dələlər meşələr, meşə kənarları və müxtəlif yaşayış sahələrində dolaşmağa başlayacaq, uzun müddət yox olduqları əraziləri tədricən bərpa edəcəklər.
Niyə meşə dələləri bu qədər diqqət çəkir?
Meşə dələsi uzun, incə bədənli, şokolad-qəhvəyi xəzli və boğaz ətrafında açıq sarı ləkəyə malik məməli heyvandır. Ölçüsünə görə kiçik ev pişiyinə bənzəyir: boyu 60–70 sm, çəkisi isə 2 kq-a qədər ola bilər.
O, porsuklar və su samurları kimi digər dələlərin qohumudur və ekoloji baxımdan vacib növ sayılır, çünki mezo-yırtıcı rolunu oynayır. Bu, onun kiçik populyasiyaları tənzimlədiyi və meşə ekosisteminin fəaliyyətini dəstəklədiyi anlamına gəlir, həmişə qida zəncirinin ən üstündə olmaya bilər.
Dələlər əsasən gecə aktivdir, qaranlıqdan şəfəqə qədər ovlanır. Bu gizli həyat tərzi, çevikliyi və sıx mühitdə hərəkət qabiliyyəti ilə onlar görünməz olsalar da, yerli vəhşi təbiət balansına böyük təsir göstərir.
Qida və davranış
Meşə dələləri hər şey yeyən heyvanlardır, mövsümə görə kiçik məməlilər, həşəratlar, göbələklər, vəhşi meyvələr, kiçik quşlar, yumurtalar və cəsədlərlə qidalanırlar. Bu geniş qida spektri onların qida zəncirlərini dəstəkləyən əsas rolunu izah edir.
Ən önəmli təsir: invaziv boz sincablara təzyiq
Dələlərin meşəyə qaytarılmasının əsas məqsədlərindən biri boz sincablara təsirdir. Bu növ rudadan fərqli olaraq İngiltərə üçün xaricidir və 19-cu əsrdə Şimali Amerikadan gətirilib. Boz sincablar şimal tərəfə yayılır, ruda sincablarla qida uğrunda rəqabət aparır və ruda sincab üçün ölümcül olan bir virus daşıyır.
Dələlərin mövcudluğu bu təzyiqi artırır və invaziv növün üstünlüyünü azaldır, beləliklə ruda sincab populyasiyası bərpa olunmağa başlayır. Alimlər hesab edir ki, dələlərin sayı artdıqca yerli qırmızı sincablar fayda görəcək.
Bu təsir dolayısı ilə olur: dələlərjn sayı artdıqca boz sincablara təzyiq artır, nəticədə qırmızı sincab üçün mövqe genişlənir. Bu ekoloji kaskad adlanır – qida zəncirinin bir səviyyəsində dəyişiklik digər səviyyələrə təsir edir və ekosistemin strukturunu dəyişdirir.
Dələlər görünməz, gecə aktiv heyvanlardır, lakin onların fəaliyyəti görünməzliyindən asılı deyil. Onlar yerləşdikcə, ovlanıb çoxaldıqca və 19-cu əsrdən yox olmuş ekoloji rolunu bərpa etdikcə təsir göstərirlər.
Böyük Göllər rayona geri dönmə meşənin funksionallığını bərpa etmək, qida zəncirlərini gücləndirmək və yerli və invaziv növlər arasındakı tarazlığı dəyişdirmək üçün konkret addım kimi qiymətləndirilir.
Əvvəllər eyni məqsədlə alimlər Yelloustoun Milli Parkına canavarları qaytarmışdı. Onlar ümid edirdilər ki, canavarlar təbii şəkildə ot yeyən heyvanların sayını tənzimləyəcək və otlaqlara müsbət təsir göstərəcək. Lakin son araşdırmalar göstərir ki, canavarların təsiri gözlənildiyi qədər böyük olmayıb.
Samir
