Avropa İttifaqında enerji səmərəliliyi məcburi standartdır. Üzv ölkələr EPBD və ESPR direktivləri çərçivəsində binalar, avadanlıqlar və sənaye üçün ciddi standartlar tətbiq edir, müəssisələr isə enerji auditindən keçərək enerji istehlakını azaltmağa məcburdur. Bu tədbirlər böyük maliyyə dəstəyi ilə müşayiət olunur: son on ildə Aİ-də binalarda enerji səmərəliliyi üçün investisiyalar təxminən iki dəfə artaraq 100 milyard dollara çatıb.

HİT.az xəbər verir ki, Avropa İttifaqı bu məqsədlə Modernizasiya Fondu, Sosial İqlim Fondu, Avropa İnvestisiya Bankı və “Horizon Europe” proqramlarını, həmçinin REPowerEU paketini işə salıb. Məqsəd aydındır: dövlət modernizasiyanı tələb edirsə, bu keçidi maliyyələşdirməlidir.

Ukraynada isə vəziyyət əksinədir. Strategiyalar, konsepsiyalar və 2030–2050-ci illər üçün hədəflər mövcud olsa da, əksər enerji səmərəliliyi proqramları qismən işləyir və ya resurs çatışmazlığı səbəbindən dayandırılır. Dövlət Enerji Səmərəliliyi Fondu və Ukrayna Dekabonizasiya Fondu real iqtisadi ehtiyaclarla müqayisədə məhdud maliyyə imkanlarına malikdir. Əsas maliyyə yükü beynəlxalq donorlar və maliyyə institutlarının üzərinə düşür, dövlət büdcəsi deyil.

Sənayedə vəziyyət xüsusilə mürəkkəbdir. Ukrayna müəssisələri Aİ-yə ixrac zamanı CBAM tətbiqi və dekabonizasiya tələbləri ilə üzləşir, amma Avropa ölkələrində olduğu kimi kompensasiyalar, qrantlar və ya ucuz kreditlərə çıxışları yoxdur. Nəticədə şirkətlər ya modernizasiyanı təxirə salır, ya da investisiyaları digər ölkələrə yönəldir.

Avropa Biznes Assosiasiyasının Sənaye Ekologiyası və Dayanıqlı İnkişaf Komitəsinin sədri, GMK Center-in direktoru Stanislav Zinçenko bildirir ki, Ukrayna sənayesinin dekabonizasiyasında əsas problem maliyyə mənbələrinin olmamasıdır. Mövcud beynəlxalq dəstək alətləri, məsələn, "Ukraine Facility", əsasən kiçik və orta biznesə yönəlir və böyük sənayenin layihə xərclərini (tez-tez 1 milyard avrodan çox) qarşılamır.

Əlavə maneələr də var: müharibənin nəticələri, infrastruktura zədələnməsi, enerji sisteminin sabitsizliyi, kadr çatışmazlığı və yüksək investisiya riskləri. İnvestorlar həmçinin tənzimləyici qeyri-müəyyənlik və dövlət zəmanətləri olmamasına diqqət çəkir – Aİ-də isə bu “yaşıl” layihələr üçün standartdır.

Ekspertlər vurğulayır ki, sistemli maliyyə dəstəyi olmadan Ukrayna dekabonizasiya layihələrini həyata keçirərkən karbon vergiləri, rəqabət qabiliyyətinin azalması və investisiya axını səbəbindən istehsalın azalması və ya itirilməsi təhlükəsi ilə üzləşəcək. Bu halda ölkə təkcə iqlim yarışında yox, həm də bazar və kapital uğrunda mübarizədə uduza bilər.

Mütəxəssislər bildirirlər ki, iqlim neytrallığına keçid sadəcə deklarasiya tələb etmir, dövlətin biznes tərəfdaşı kimi hər gün metodik iş aparması vacibdir. Əks halda strateji sənədlər formal olaraq qalacaq və dekabonizasiyanın maliyyələşdirilməsində gecikmənin iqtisadi zərərləri yalnız artacaq.

Samir