Şərqi Asiya memarlığı dərhal diqqəti cəlb edir – xüsusilə də Çin sarayları, Yaponiya məbədləri və Koreya pagodlarını Avropa binalarından fərqləndirən qeyri-adi damları ilə. Bu damlar adətən sadəcə meyilli olmur, eyni zamanda küncləri yuxarı qalxmış incə qövs şəklində olur ki, bu bizim üçün intuitiv görünmür. Lakin bu, yalnız estetik element deyil; əsrlər boyu Şərqi Asiyada memarlığa təsir edən tarix, iqlim, texnologiya və mədəniyyətin göstəricisidir.

Çin pagodlarında qövsvari dam – texnologiyanın tarixi

HİT.az cəbər verir ki, qövsvari damlar Asiyada çox qədim dövrlərdə yaranıb. Çində bu forma min illər əvvəl, taxta tikililər inkişaf edərkən meydana çıxıb. O dövrdə insanlar iki əsas amilə önəm verirdilər: dini simvolizm və sərt iqlim şəraitinə qarşı qorunma.

Yüksəlmiş dam kənarları evi göylərlə və ruhlarla bağladığı, həm də pis qüvvələrdən qoruduğu hesab edilirdi. Çinlilər inanırdılar ki, demonlar yalnız düz xətt üzrə hərəkət edə bilirlər və dönə bilmirlər. Buna görə binalar tez-tez mürəkkəb formalar və dolaşıq koridorlarla layihələndirilirdi ki, hər hansı bir pis qüvvə künclərə dəydi və içəri daxil ola bilməsin.

Digər və daha mühüm səbəb isə, ənənəvi Çin və Yaponiya memarlığında tikinti üçün mismar tələb olunmaması idi. Tikinti ustaları bunun əvəzinə mürəkkəb birləşmələr, budaqlar, yuvalar, qozlar və taxta dəstək elementlərindən istifadə edirdilər. Bu elementlər, dirəkləri və dam şüalarını dəqiq uyğunlaşdıraraq birləşdirirdi və nəticədə tikililər Avropa daş qalalarından daha uzunömürlü olurdu – lakin eyni zamanda yanğına daha həssas idi.

Belə yanaşma yalnız ustalığı tələb etmirdi, həm də damın forması diqqətlə layihələndirilməli idi. Qövsvari formalar yükü bərabər paylayır, birləşmələrin möhkəmliyini təmin edir və qar, yağış və külək təsirlərinə qarşı dayanıqlığı artırır.

Qövsvari damların üstünlükləri – niyə bu gün də istifadə olunur?

Qövsvari damlar ənənəvi memarlıqda hələ də populyardır və bu təsadüfi deyil. Əvvəla, onlar yağış suyunu yaxşı şəkildə uzaqlaşdırır. Qövs sayəsində su divarlardan və təməl hissədən uzaq sürətlə axır, taxta materiallar islanmır. Bu xüsusilə Şərqi və Cənub-Şərqi Asiyada tez-tez güclü yağış olan regionlarda vacibdir.

Araşdırmalar göstərir ki, qövsvari dam suya qarşı daha yaxşı qoruyur. Dam örtüyü yağış altında daha az hərəkət edir, çünki dik bucaq altında olmadığı üçün ömrü uzun olur.

Qövsvari damların əyri xətləri hava axınının binanı hamar keçməsinə imkan verir, bu da damı qaldıra biləcək qüvvələri azaldır. Həmçinin, bu forma künclərdə yaranan girdabı azaldır, bu isə adi damlarda əlavə yük yaradır. Nəticədə qövsvari damlar güclü külək zərbələrinə və fırtınalara qarşı daha dayanıqlıdır – Şərqi Asiyada tez-tez baş verən hadisə.

Nəhayət, qövsvari damlar yalnız praktik deyil, estetik baxımdan da önəmlidir: onlar “asılmışlıq” və təbiətlə harmoniya hissi yaradır, iynəyarpaqlı ağac budaqlarını təqlid edir.

Bu son amil yaxşı izah edir ki, niyə Yaponiya və digər Şərqi Asiya ölkələrində qövsvari damlar bu gün də məşhurdur – bu, evin ətraf mühitlə, xüsusilə də şam və ya sərv ağacları ilə “inteqrasiya” olunmasının ən gözəl yoludur.

Samir