Təxminən 100 il ərzində diqqətdən kənarda qalan mis ərintisindən hazırlanmış kiçik bir əşya, qədim misirlilərin yüksək səviyyəli qazma mexanizmlərindən istifadə etdiyini ortaya qoyub. Bu tapıntı mühəndislik və xronologiya ilə bağlı formalaşmış qəbul və təsəvvürlərin yenidən nəzərdən keçirilməsinə səbəb olur.

HİT.az xəbər verir ki, muzeylərin tozlu rəflərində qalan kiçik bir əşya bəzən bəşər tarixi ilə bağlı bildiklərimizi kökündən dəyişə bilir. Kembric Universiteti Arxeologiya və Antropologiya Muzeyində təxminən bir əsrdir adi eksponat kimi saxlanılan mis ərintili kiçik alət də qədim Misirin mühəndislik bacarığına dair diqqətçəkən bir həqiqəti üzə çıxarıb.

Alimlər 5 300 ildən daha qədim olan bu əşyanın düşünüldüyündən xeyli mürəkkəb mexanizmə malik “yaylı qazma aləti” olduğunu müəyyən ediblər. Bu kəşf qazma sistemləri ilə bağlı inkişaf etmiş matkap texnologiyasının başlanğıc tarixini iki min il geriyə çəkir və mürəkkəb mexaniki alətlərin yaranma dövrü ilə bağlı mövcud təsəvvürləri dəyişir.

Əslində bu əşya ilk dəfə yüz il əvvəl Yuxarı Misirdəki Badari nekropolunda aparılan qazıntılar zamanı tapılmışdı. Həmin dövrdə arxeoloq Qay Branton onu sadəcə “üzərinə dəri sarılmış kiçik mis deşici alət” kimi təsvir etmişdi. Bu sadə təsnifat səbəbindən insanlıq tarixi üçün mühüm əhəmiyyət daşıyan tapıntı demək olar ki, bir əsr ərzində lazımi diqqətdən kənarda qalıb.

Lakin Nyukasl Universitetindən doktor Martin Odlun rəhbərlik etdiyi tədqiqat qrupu tərəfindən aparılan son analizlər bu səhvi aradan qaldırıb. Mikroskop altında aparılan araşdırmalar alətin uc hissəsində dairəvi aşınma izlərini və incə cızıq xətlərini üzə çıxarıb. Bu izlər göstərir ki, alət sadəcə səthə basdırılmayıb, əksinə yüksək sürətlə fırladılıb.

Tədqiqatçılar bildirirlər ki, alətin gövdəsinə sarılmış və son dərəcə həssas olan altıqat dəri kordon yaylı qazma mexanizminin birbaşa sübutudur. Bu sistemdə alətin ətrafına sarılan dəri kordon yay vasitəsilə irəli-geri hərəkət etdirilir və nəticədə qazma aləti çox yüksək sürətlə fırlanır. Doktor Odlun sözlərinə görə, bu üsul əl ilə çevrilən sadə alətlərlə müqayisədə daha nəzarətli və sürətli deşmə imkanı yaradır.

Alətin tərkibində arsen, nikel, qurğuşun və gümüş kimi elementlərin aşkar edilməsi göstərir ki, misirli ustalar həmin dövrdə belə material seçimini şüurlu şəkildə ediblər və Aralıq dənizi hövzəsində texniki bilik mübadiləsi mövcud olub.

Bu kəşf Misir sivilizasiyasının əsaslarının formalaşdığı Qerzey mədəniyyəti dövrünə (e.ə. 3300–3200) də işıq salır. Məhz bu mərhələdə krallıq, yazı və təşkilatlanmış din anlayışları formalaşmağa başlamışdı. Artıq məlumdur ki, misirlilər mebel istehsalından muncuq hazırlanmasına qədər bir çox sahədə inkişaf etmiş mühəndislik üsullarından istifadə ediblər.

Lakin dəyişikliklər yalnız alətlərin tarixində baş verməyib. Son tədqiqatlar Misir tarixinin ən parlaq mərhələsi hesab olunan “Yeni Krallıq” dövrünün başlanğıc tarixinə də yenidən baxmağa əsas verib.

“Yeni Krallıq” Tutankamon kimi məşhur hökmdarların yaşadığı və Misirin qüdrətinin zirvəyə çatdığı dövr kimi tanınır. Alimlər həmin dövrə aid kerpiç kərpiclər, kətan dəfn örtükləri və taxta fiqurlar üzərində apardıqları radiokarbon analizləri nəticəsində mühüm qənaətə gəliblər. Tarixi mənbələrdə geniş iz buraxmış Santorini (Tera) vulkanının püskürməsinin “Yeni Krallıq”ın banisi I Ahmosun hakimiyyətindən əvvəl baş verdiyi təsdiqlənib. Bu isə “Yeni Krallıq”ın yüksəlişinin təxmin ediləndən təxminən bir əsr daha gec baş verdiyini göstərir.

Samir