Bu gün Qərbi Avstraliyanın Kimberli bölgəsinin quraq düzənlikləri okeandan uzaq görünür. Lakin “Interesting Engineering” nəşrinin yazdığına görə, 250 milyon il əvvəl bu ərazi dayaz bir körfəz olub və planetin ən qədim “dəniz canavarları”ndan bəzilərinə ev sahibliyi edib.

HİT.az xəbər verir ki, “Journal of Vertebrate Paleontology” jurnalında dərc olunan araşdırmaya əsasən, İsveç Təbiət Tarixi Muzeyinin paleontoloqları qədim “dəniz salamandraları”nın mövcudluğuna dair sübutlar aşkar ediblər. Tədqiqat göstərib ki, bu dəniz amfibiyaları Yer tarixində ən böyük kütləvi məhvdən cəmi iki milyon il sonra artıq müxtəlif icmalar formalaşdırır və qitələrarası yayılma nümayiş etdirirdi.

Söhbət təxminən 252 milyon il əvvəl, perm dövrünün sonunda baş vermiş və canlıların böyük hissəsini məhv etmiş “Böyük məhvolma”dan sonrakı mərhələdən gedir. Yeni məlumatlar həyatın əvvəl düşünüləndən daha sürətlə bərpa olunduğunu göstərir.

İlk tapıntılar hələ 1970-ci illərdə Kimberli bölgəsində, Derbi qəsəbəsi yaxınlığındakı Nunkenbah fermasında aşkar edilib. 1972-ci ildə qalıqlar dəniz amfibiyasının bir növü – Erythrobatrachus noonkanbahensis kimi təsvir olunmuşdu.

Lakin fraqmentlər səhv təsnif edilib və sonradan beynəlxalq muzey kolleksiyalarında faktiki olaraq itib. Yalnız 2024-cü ildə arxivlərin yenidən araşdırılması və yüksək dəqiqlikli 3D vizuallaşdırma texnologiyalarının tətbiqi nəticəsində həqiqət üzə çıxıb.

Məlum olub ki, qutularda bir deyil, ən azı iki növə aid qalıqlar saxlanılıb. Tədqiqatçılar enli başlı iri yırtıcı Erythrobatrachus ilə yanaşı, daha bir cins – Aphaneramma-nı da müəyyən ediblər. Bu, xırda balıqlarla qidalanmağa uyğunlaşmış uzunburunlu amfibiya idi.

Hər iki növ eyni sahilyanı sularda yaşasa da, fərqli ekoloji nişlər tutub.

Bu canlılar müasir qurbağa və salamandrların timsahabənzər qohumları olan trematozavridlərlə eyni qrupa aid idi və erkən mezozoy erasında dəniz mühitinə uyğunlaşan ilk dördayaqlılardan sayılıb.

Xüsusilə Aphaneramma cinsi diqqət çəkir. Ehtimal olunur ki, Erythrobatrachus əsasən Avstraliyaya məxsus yerli növ olub. Aphaneramma isə əsl “səyahətçi” idi. Onun fosilləri Arktikadan tutmuş Rusiya, Pakistan və Madaqaskara qədər müxtəlif bölgələrdə tapılıb.

Bu fakt göstərir ki, qlobal fəlakətdən sonrakı qeyri-sabit dövrdə belə bu heyvanlar təcrid olunmamışdı. Onlar qədim dünyanın sahilyanı ekosistemləri boyunca sürətlə yayılaraq dinozavrlar dövrünə keçid mərhələsində mühüm rol oynayıblar.

Alimlərin sözlərinə görə, Avstraliyada tapılan qalıqlar sübut edir ki, ilk dəniz dördayaqlıları yalnız yeni ekoloji nişləri sürətlə mənimsəməklə kifayətlənməyib, həm də qısa müddətdə planetin müxtəlif hissələrinə yayılıblar.

Bu vaxta qədər erkən mezozoy dəniz dördayaqlıları ilə bağlı tədqiqatların əksəriyyəti Şimal yarımkürəsinə yönəlmişdi. Yeni kəşf isə onların qədim superqitələrin hamısında yayıldığını və dəniz ekosistemlərində zirvə yırtıcılar rolunu oynadığını təsdiqləyir.

Bu tapıntı təkcə köhnə paleontoloji sirri aydınlaşdırmır, həm də həyatın Yer tarixinin ən dərin böhranlarından sonra belə bərpa olunmaq qabiliyyətinin nə qədər güclü olduğunu nümayiş etdirir.

Samir