Son həftələrdə Qərbi Aralıq dənizi bölgəsində fırtına fırtına ardınca gəlib.
Hit.az xəbər verir ki, “The Guardian”ın yazdığına görə, İspaniyanın ən rütubətli şəhəri Qrasalemdə iki həftə ərzində illik yağıntı norması düşüb. Bu isə şəhərin karst su yatağını yükləyib. Su evlərə döşəmələr, divarlar və hətta elektrik prizləri vasitəsilə daxil olub. Hakimiyyət ümumi təxliyə elan edib.
Portuqaliyanın dörd regionundan biri olan Leyriyada yanvar ayında rekord səviyyədə yağış düşdü, güclü küləklər isə ziyanı artırdı. Monte-Reyal hava bazasında maksimal külək sürəti 176 km/saat ölçüldü, sonra stansiya sıradan çıxdı və ölçmələr dayandırıldı. Kristin fırtınası səhər tezdən elektrik enerjisini, internet və telefon əlaqəsini kəsdi, bu isə qısa müddətdə ölümcül vəziyyətə gətirib çıxarıb.
Karvide-Leyriya regionunda həmin gün iki nəfər həyatını itirib. Onlardan biri evində, külək səbəbindən uçan qaraj damının altında qalıb. 24 saat ərzində yanğınsöndürənlər fırtına ilə bağlı 50 hadisəyə yönləndirilib, bunlardan 15-i qəzalar nəticəsində ölüm hadisələri ilə bağlı idi.
Bu mövsümdə Qərbi Avropada atmosfer cərəyanlarının dəyişməsi səbəbindən 16 sürətli fırtına baş verib. Alimlərin fikrincə, qlobal istiləşmə ilə bu cür hadisələr daha da yayğınlaşacaq.
İqlim böhranının fırtınaların yaranmasında oynadığı rol hələ məlum olmasa da, Climate Central-ın ilkin təhlili göstərib ki, okean istiliyi fevralın əvvəlində fırtınaların güclənməsinə səbəb olaraq baş vermə ehtimalını 10 dəfə artırıb. World Weather Attribution (WWA) tədqiqatları isə karbon çirkliliyinin yağışları gücləndirdiyini və daşqınları ağırlaşdırdığını göstərib.
Mərakeşin keramik paytaxtı Səfidə partlayıcı palçıqlı sel dalğaları nazik goncarlıq dükanlarını dağıdıb. Dekabr ortasından ölkə üzrə fırtınalarda ölən 43 nəfərin əksəriyyəti dar, dolanbac küçələrdə suyun içindən keçərkən həyatını itirib.
Müşahidə məlumatları göstərir ki, İspaniya, Portuqaliya və Mərakeşdə ən güclü yağış günləri 1950-ci illərlə müqayisədə təxminən üçdə bir daha çox su buraxır, WWA tədqiqatına görə, iqlim modelləri isə daha qeyri-müəyyən mənzərə göstərir. Tədqiqatçılar şimal bölgəsində yağışların 11%-lik artımını qlobal istiləşmə ilə əlaqələndiriblər, lakin cənub bölgəsi üçün təsir kifayət qədər qeyri-müəyyən olduğundan, statistik üsullarla dəqiq qiymətləndirmək mümkün olmayıb.
London İmperial Kollecinin alimi və tədqiqatın həmmüəllifi Kler Barns bildirib: “Regiondakı tendensiyalar qeyri-müəyyəndir və iqlim modellərinə tam uyğun gəlmir. Ancaq digər dəlillər göstərir ki, iqlim dəyişməsi bu hava sistemində yağış şəklində düşə biləcək suyun miqdarını artırıb”.
Keçən həftə Avropa İttifaqının rəsmi elmi müşavirləri açıqlayıb ki, Avropa planetdə temperatur artımına və onun nəticəsində yaranan ekstremal hava şəraitinə adaptasiya olunmayıb. Portuqaliyada Duarte bildirib ki, fövqəladə hallar barədə xəbərdarlıqlar ictimaiyyətdə zəruri səviyyədə həyəcan yaratmayıb.
“Heç kim bu qədər dağıdıcı gücə hazır deyildi”, deyə o əlavə edib ki, əgər fırtına gündüz yox, gecə vurmuş olsaydı, ölüm sayı asanlıqla yüzlərlə ola bilərdi.
Xatırladaq ki, payızda Cənub-Şərqi Asiya ölkələrində bir neçə güclü fırtına baş verib. İndoneziya, Malayziya və Tayland böyük dağıntılarla üzləşib. Sel zamanı 600-dən çox insan ölüb, əksəriyyəti İndoneziya və Taylandda. On minlərlə insan təxliyə olunub, milyonlarla isə zərər çəkmiş sayılıb.
WWA tədqiqatına görə, son dərəcə intensiv yağışlar iqlim dəyişməsi səbəbindən yüksəlmiş okean temperaturu ilə qidalanıb. Alimlər müəyyən ediblər ki, Hind okeanının şimal hissəsində səthi suyun yüksək temperaturu siklonlara əlavə enerji verib.
Samir
