Oksford Universitetinin bioloqu Tim Koulson illərdir ali yırtıcılar yoxa çıxdıqda ekosistemlərin necə dəyişdiyini araşdırır. Bu müşahidələr əsasında o, insanlar Yer üzündən silinsəydi, hansı növün sonda əsas mövqeyi tuta biləcəyi barədə ehtimal irəli sürüb. Onun gəldiyi nəticə isə həqiqətən təəccüblüdür.

Hit.az xəbər verir ki, bu barədə "Daily Galaxy" yazır.

Mümkün namizədlər

Koulsonun sözlərinə görə, ilk ağla gələn namizədlər insanabənzər meymunlardır. Lakin o, onları ehtimal olunan varislər hesab etmir. “Primatlar güclü sosial bağlardan ciddi şəkildə asılıdır. Bu məhdudiyyətlər dramatik ekoloji dəyişikliklər yaşayan dünyaya uyğunlaşmalarına mane ola bilər”, deyə alim bildirib.

Bundan əlavə, say məsələsi də var. Primatların populyasiyası azdır, coğrafi baxımdan məhduddur və yavaş çoxalır. Bu xüsusiyyətlər isə qlobal ekoloji boşluğu doldurmağa hazır olan növə xas deyil.

Alim qeyd edir ki, quşlar özlüyündə kifayət qədər ağıllıdır. Qarğalar, qarğabənzərlər və tutuquşular mürəkkəb tapşırıqları həll edə və icma daxilində uzunmüddətli əlaqələr qura bilirlər. Lakin onların sivilizasiyanı xatırladan strukturlar qurmaq üçün zəruri olan incə motor bacarıqları yoxdur. Həşəratlar mürəkkəb qurğular yaratsa da, bu davranış zəka deyil, genetik proqramlaşdırma ilə bağlıdır.

Dominant növ səkkizayaqlılar ola bilər

Koulson bu nəticəyə onların nevrologiyası və davranış xüsusiyyətləri əsasında gəlib. “Onların mürəkkəb tapşırıqları həll etmək, rəng dəyişimi ilə bir-biri ilə ünsiyyət qurmaq, obyektlərlə manipulyasiya etmək və heyrətamiz dəqiqliklə maskalanmaq qabiliyyəti göstərir ki, uyğun mühit şəraitində onlar insanın yox olmasından sonra sivilizasiya qura biləcək növə çevrilə bilər”, deyə alim vurğulayıb.

Səkkizayaqlının sinir sistemi heyvanlar aləmində bənzərsizdir. Onlarda sinir sistemi mərkəzləşmiş deyil: neyronların üçdə ikisi mərkəzi beyində deyil, qollarında yerləşir. Koulson bunu bəzi səkkizayaqlı növlərinin “gözlənilməz dünyaya yaxşı uyğunlaşmasına” imkan verən amil kimi qiymətləndirir.

Onların çevikliyi elmi tədqiqatlarda da sənədləşdirilib. 2022-ci ildə "Nature Scientific Reports" jurnalında dərc olunan araşdırmada səkkizayaqlıların alətlərdən istifadə etdiyi, çoxmərhələli tapşırıqları yerinə yetirdiyi və yeni mühitlərdə istiqamət tapdığı qeydə alınıb ki, bu da təcrübəyə əsaslanan çevik öyrənməni göstərir. Onlar real və virtual obyektləri ayırd edə, möhürlənmiş qabları aça, alətlərlə işləyə və dərin okean çökəkliklərindən sahilyanı dayaz sularadək müxtəlif mühitlərdə uğurla sağ qala bilirlər.

Bioloji maneələr

Lakin bütün tədqiqatçılar Koulsonun səkkizayaqlılarla bağlı optimist fikirlərini bölüşmür. Avstraliyanın Makkuori Universitetinin bioloqu Kulum Braun bildirib ki, onların təkamül perspektivi çox qısa ömür müddəti ilə ciddi şəkildə məhdudlaşır. Əksər növlər cəmi bir il, bəziləri isə altı ay yaşayır ki, bu da faydalı mutasiyaların populyasiyada yayılma sürətini azaldır.

Sosial amil də başqa bir məhdudiyyətdir. Sidney Universitetinin elm fəlsəfəsi professoru Piter Qodfri-Smit qeyd edib ki, səkkizayaqlı valideynlər balalarının həyatında demək olar ki, iştirak etmirlər. Mədəniyyətə bənzər bir strukturun formalaşması üçün isə nəsillərarası əlaqələrin və bilik ötürülməsinin inkişafı zəruridir. Bu günədək yüz milyonlarla illik təkamül belə bir tendensiya yaratmayıb.

Samir