Dünyada ən soyuq yer Şərqi Antarktika Yaylası olaraq bilinir. Bu uzaq və səssiz çöldə, 23 iyul 1983-cü ildə Rusiyaya aid Vostok Stansiyasında havanın temperaturu təxminən -89,2° C olaraq ölçülmüşdü. Lakin ondan sonra bu yaylanın bəzi hissələrində daha da aşağı temperaturlar qeydə alınıb.

HİT.az xəbər verir ki, Kolorado Boulder Universitetinin Milli Qar və Buz Məlumat Mərkəzindən tədqiqatçılar 2004–2016-cı illər arasında Şərqi Antarktika üzrə toplanan peyk məlumatlarını araşdırıblar. Bu məlumatlar göstərir ki, Vostok stansiyasının yerləşdiyi platonun bəzi bölgələrində, günəş aylarla heç çıxmadığı qütb gecəsi zamanı, temperatur təxminən -98° C-ə qədər enib.

Bu inanılmaz soyuqluqlar dəniz səviyyəsindən 3.800–4.050 metr hündürlükdəki buz təbəqəsinin ən yüksək hissəsində ölçülüb. Tədqiqatçılar bildirirlər ki, bu ekstremal soyuq şəraitlər adətən güclü Antarktika qütb girdabı yarandıqda daha tez-tez baş verir. Qütb burulğanı, qitəni əhatə edən və soyuq havanı görünməz divar kimi içində saxlayan dövr edən güclü küləklərdən ibarət bir kütlədir.

Yuxarıda qeyd olunan temperatur təbii şəraitdə qeydə alınıb, lakin laboratoriyada yüksək texnologiyalı avadanlıqla çox daha soyuq şərait yaradmaq mümkündür. Mütləq sıfır – yəni 0° Kelvin və ya -273,15° C – fiziki olaraq temperaturun ala biləcəyi ən aşağı həddir. 

Termodinamikanın üçüncü qanunu bu nöqtəyə tam çatmanın mümkün olmadığını göstərir, lakin elm adamları bu sərhədə yaxınlaşmaq üçün çalışırlar.

2021-ci ildə alman alimləri bir qazı 38 pikokelvin səviyyəsinə qədər soyudaraq, indiyədək qeydə alınmış ən aşağı temperatur rekordunu qırdılar.

Bunu etmək üçün kvant maddəsi 110 metrlik bir düşmə qülləsi boyunca aşağı buraxılıb. Təxminən 100.000 rubidium atomu qüllənin zirvəsində yerləşdirilmiş maqnit tələyə yüklənib. Tələdə atomlar o qədər sıxlaşdırılıb ki, minlərlə atomun tək, ruhani bir hissəcik-dalğa kimi davrandığı Bose-Einstein yoğunlaşması (BEC) yaranıb.

Sonra atomlar sərbəst buraxılıb və tələ bağlandıqda yoğunlaşma düşərkən genişləndi və daha da soyuyib. Cihazlar bu ultra soyuq kvant buludunun hər titrəməsini iki saniyəlik düşüş zamanı qeydə alıb.

Samir