Yer kürəsinin fırlanması yavaşlayır, nəticədə bir gün bir qədər uzanır. Vaxt keçdikcə planetin fırlanma sürətinin sürətlənməsi və ya yavaşlaması adi haldır. Lakin yeni tədqiqatlar göstərir ki, hazırkı vəziyyət ən azı son 3,6 milyon il ərzində misli görünməyib
Hit.az xəbər verir ki, bu barədə "IFL Science" yazır.
Teorik olaraq Yer kürəsi bir dövrü 24 saatda tamamlayır – əvvəl daha uzun, əvvəl daha qısa olurdu, Ayın cazibə qüvvəsi və bir neçə geofiziki proseslərdən asılı olaraq. 2025-ci ilin iyul-avqust aylarında Ayın yaxınlığı səbəbindən Yer günləri təxminən 1 millisekund uzanıb.
"Amma daha böyük bir tendensiya da müşahidə olunur. İnsan fəaliyyəti ilə yaranan iqlim dəyişiklikləri planetin isinməsinə və buz örtüklərinin əriməsinə səbəb olur, min illər ərzində donmuş su sərbəst buraxılır. Bu su əridikcə və qlobal dəniz səviyyəsini yüksəldərək dünyada yayılarkən, Yer kürəsinin kütləsini yenidən paylayır. Beləliklə, fırlanma tədricən yavaşlayır və günləri millisekundlarla uzadır", deyə məqalədə qeyd edilir.
Alimlər nə deyir?
Vyana Universiteti və Sürix Federal Texniki Məktəbinin (ETH Zurich) tədqiqatçıları hazırkı Yer fırlanmasının yavaşlamasının nə qədər qeyri-adi olduğunu və əvvəl də baş verib-vermədiyini müəyyən etməyə çalışıblar. Tədqiqat "Journal of Geophysical Research: Solid Earth" jurnalında dərc olunub.
Tədqiqat qrupu nəticəyə gəlib ki, Yer gününün uzunluğu hazırda əsasən buzların əriməsi səbəbindən dəniz səviyyəsinin artması nəticəsində yüz ildə təxminən 1,33 millisekund artır.
"Bu sürət son 3,6 milyon il ərzində heç bir dövrdə qeydə alınmayıb və bu, yəqin ki, hələ son deyil. Gələcək onilliklərdə planetin isinməsi və buz örtüklərinin əriməsi davam edəcək, bu effekt daha da güclənəcək", deyə məqalədə bildirilir.
ETH Zürich-də kosmik geodeziya professoru Benedict Soja qeyd edir ki, günlərin bu cür sürətlə uzanması əsasən insan təsiri ilə bağlıdır. Alimlər hesab edir ki, 21-ci əsrin sonuna qədər iqlim dəyişiklikləri Ayın təsirindən də daha çox Yer gününün uzunluğuna təsir edəcək.
"Bu dəyişikliklər yalnız millisekundlarla ölçülür, lakin kosmik naviqasiya və dəqiq vaxt tələb edən digər sistemlərdə problemlər yarada bilər", deyə o izah edib.
İnsanlar bunu demək olar ki, hiss etməyəcək, lakin GPS peykləri və mürəkkəb maliyyə şəbəkələri kimi dəqiq vaxt ölçümünə əsaslanan texnologiyalarda kiçik sapmalar belə problemlər yarada bilər.
Samir
