Günəş panelləri 1883-cü ildən mövcuddur, lakin onların potensialının səthinə belə yalnız toxunmuşuq. Evdə elektrik enerjisinə qənaət üçün panellər quraşdıra və məişət cihazlarını günəş enerjisi ilə işləyən alternativlərlə əvəz edə bilərsiniz. Lakin bilirdinizmi ki, Çində günəş panelləri səhranı yaşıl zonasına çevirir?

HİT.az BGR-yə istinadən xəbər verir ki, məsələ panellərin özündə deyil, onların varlığındadır. 2024-cü ildə “Nature” jurnalında Çinin Qinçhay vilayətindəki Günhe fotovoltaik parkının ölkənin ən böyük günəş ferması olaraq yerli səhraya təsirinə dair tədqiqat dərc olunub. Məqaləyə görə, quraşdırma səhralıq ərazisində və ətraf mühitdə müsbət təsir göstərib.

Bəs necə? Günəş panelləri böyük miqdarda günəş radiasiyasını udduğundan, onların altındakı torpaq buxarlanmadığı üçün daha çox nəmlik saxlayır. Həmçinin, panellərin aylıq təmizlənməsi nəticəsində sabit su axını əlavə olunur, bu isə səhrada bitki və mikroorqanizmlərin böyüməsi üçün ideal şərait yaradır.

Tədqiqat göstərir ki, ekoloji dəyişikliklər müəyyən qədər özünü dəstəkləyir, ancaq yalnız günəş fermaları qulluq olunduğu müddətdə. Günəş elektrik stansiyaları ucuz və təmiz enerji təmin edir, eyni zamanda işsizlik kimi iqtisadi problemləri həll edir (yerli əhali fermaların baxımı üçün işə götürülə bilər). Panellərin yaratdığı mikro-oazislər isə ətrafdakı heyvanlar üçün otlaqlar təmin edir və ekoloji tənzimləməyə kömək edir. Stansiyalar nə qədər çox istifadə olunarsa, faydaları bir o qədər artır; faydalar artdıqca gələcəkdə fermaların baxımına və inkişafına daha çox vəsait ayrılır – bu, çoxsaylı sahələrdə müsbət rəy dövrəsidir.

Elmi prosesin əsas faktoru təkrarlana bilməsidir. Başqa bir tədqiqat qrupu bu nəticələri təkrarlayıb eyni nəticəyə gələ bilərmi? Əgər belədirsə, hipotez yaşamaq haqqına malikdir. Günhe fotovoltaik parkı səhrasını yaşıllaşırkən, tədqiqatçılar göstərməlidirlər ki, bu təsadüfi deyil.

Bura Kubuçı səhrası nümunəsi də daxildir. Tridən otuz il əvvəl bu səhradan əsas “ixrac” qum fırtınaları idi. İndi isə Junma günəş stansiyası böyük miqdarda elektrik enerjisi istehsal edir, panellər bitki böyüməsini stimullaşdırır və torpağın səthində küləyin sürətini azaldır. Kubuçı səhrasında çoxlu kol-kos, eləcə də tülkü və dovşan kimi heyvanlar müşahidə olunur. Günhe fotovoltaik parkı kimi Junma stansiyası da sadəcə təmiz enerji təmin etmir – o, mal-qaranın otlaqları üçün şərait yaradır, qarpız və Çin xurması (zizifus) kimi bitkilərin yetişdirilməsini dəstəkləyir və turizmi təşviq edir.

ABŞ-da oxşar təcrübə Kaliforniyada aparılır. “Nexus” layihəsi San-Fransiskonun şərqində yerləşən Hikman kanalı üzərində panellərin və onların yaratdığı kölgənin təsirini öyrənir. Nəzəriyyəyə görə, quraşdırma 286 milyard litr suyun (63 milyard qalon) buxarlanmasının qarşısını almağa kömək edə bilər.

Baxmayaraq ki, bu, səhrada bitki böyüməsini stimullaşdırmaq qədər dramatik təsir göstərmir, “Nexus” layihəsi eyni prinsip üzrə işləyir. Ümumilikdə, böyük günəş fermaları və sianobakteriyalardan istifadə ilə aparılan tədqiqatlar gələcəkdə çölləşmənin qarşısını almağın açarı ola bilər.

Samir