3000 il əvvəl Çinin daxili bölgələrində bəzi sivilizasiyalar dramatik dəyişikliklər və əhalinin azalması ilə üzləşmiş, bu da əfsanəvi Şan sülaləsinin süqutuna səbəb olmuşdur. Tədqiqatçılar fal sümüklərindəki yazıları, arxeoloji məlumatları və iqlim modelləşdirilməsini istifadə edərək bunun səbəbini müəyyən ediblər.

HİT.az xəbər verir ki, bu barədə Popularmechanics.com yazıb.

Fal sümüklərindəki yazı – tısbağa qabı və öküz qolu sümüklərinə edilmiş yazılar – dünyanın ən qədim yazı sistemi olmasa da (şumer mixi yazısı təxminən e.ə. 3400, misir hiqroqlifləri təxminən e.ə. 3200), insanlıq tarixində müstəqil yaradılmış nadir yazı sistemlərindən biridir və müasir Çin hiqroqliflərinin birbaşa əcdadıdır.

“Science Advances” jurnalında dərc olunan araşdırmada alimlər müəyyən ediblər ki, tayfunların güclənməsi Çinin daxili bölgələrində daşqınlara səbəb olub, bu isə əhali azalması, mədəni dəyişikliklər və Şan sülaləsinin süqutuna gətirib çıxarıb. Həmçinin bu, “fərqli bölgələrdə insanlığın yaşaması və mədəni inkişafı üçün ciddi təhlükə” törədə bilərdi.

Fal sümüklərinin təhlili layihənin əsas mərhələsi olub. 55 000-dən çox yazıda Mərkəzi Çində intensiv yağışlara dair narahatlıq açıq ifadə edilib. Bu məlumatlardan istifadə edərək tədqiqatçılar paleoklimat modelləşdirməsi aparıblar və e.ə. 1850–1350-ci illərdə Çin Orta Düzənliyində ekstremal hava hadisələrinin artdığını müəyyən ediblər.

Bundan əlavə, modelləşdirməyə görə, Şan sülaləsinin cənub-qərbində, Çendu Düzənliyində yerləşən Şu krallığı təxminən e.ə. 850–500-cü illərdə güclənmiş tufan fəaliyyətinə məruz qalıb. Bu arxeoloji məlumatlarla üst-üstə düşür: Shu xalqı daşqınlar səbəbindən yüksək relyefə köçüb.

“Xüsusilə diqqəti cəlb edən tayfunların güclənməsidir”, – deyə müəlliflər yazırlar. Bu, mədəni dəyişikliklərə, əhalinin azalmasına və yaşayış yerlərinin dəyişməsinə səbəb olub.

“Tayfunların güclənməsi Tunc dövründə Çinin daxili bölgələrinə gözlənilməz fəlakətli təsir göstərib”, – deyə alimlər qeyd ediblər.

Samir