ABŞ-dakı Müqəddəs Helens vulkanının püskürməsindən sonra aparılan qısamüddətli təcrübənin nəticələri 43 ildən sonra da nəzərə çarpan nəticələrə səbəb olub.

HİT.az xəbər verir ki, bu barədə “Daily Galaxy” yazır.

Alimlər kiçik canlıları məhsuldar olmayan vulkanik torpağa yerləşdirərək, yeraltı həyatın əsas hərəkətverici qüvvə olduğu uzunmüddətli bərpa prosesini məqsədli şəkildə başladıb.

“1980-ci ilin mayında baş verən bu püskürmə geniş dağıntılara səbəb oldu və böyük ərazilər cansız pemza ilə örtüldü. Bitki örtüyü çox zəif bərpa olunurdu və ilk əlamətlər minimal idi: yalnız bir neçə növ sərt şəraitdə yaşaya bildi”, deyə materialda qeyd olunur.

Belə yavaş bərpa ilə üzləşən tədqiqatçılar qeyri-adi bir üsul sınayıblar. 1983-cü ildə onlar gəmiricilər (gofer ailəsinə aid) müəyyən ərazilərə buraxıblar. Məqsəd onların qazma fəaliyyəti ilə torpağın altındakı mikroorqanizmləri səthə çıxarmaq idi.

Təcrübədən əvvəl ərazidə cəmi ondan az bitki növü qeydə alınmışdı, lakin vəziyyət sürətlə dəyişdi. Altı il sonra gəmiricilərin olduğu sahələrdə 40 mindən çox bitki müşahidə olundu.

Kaliforniya Universitetinin hesabatına görə, eyni təsirə məruz qalmayan qonşu sahələr isə əsasən cansız qalırdı və bu fərq gözardı edilə bilmirdi. Layihədə iştirak edən mikrobioloq Maykl Allen sonrakı nəticəni gözləmədiyini bildirib.

“Onlara çox vaxt zərərverici kimi baxılır, lakin biz düşünürdük ki, onlar qədim torpağı səthə çıxaracaq və bərpa məhz orada başlayacaq”, deyə o qeyd edib.

Bu yeraltı canlıların səthə çıxardığı material təkcə torpaq deyildi. Onun içində bakteriyalar və mikoriz göbələklər – bitkilərin yaşamasında mühüm rol oynayan mikroorqanizmlər vardı.

“Frontiers” jurnalında dərc edilən araşdırmaya görə, bu göbələklər bitki kökləri ilə əlaqə quraraq onlara çətin şəraitdə qida maddələrini və suyu daha yaxşı mənimsəməyə kömək edir. Bu dəstək sistemi olmadan əksər bitkilərin vulkanik torpaqda yaşamaq şansı olmazdı.

Tədqiqatçı Emma Aronsonun sözlərinə görə, bu göbələk şəbəkələri həm də tökülmüş materialları, məsələn şam iynələrini parçalayaraq qida dövranını təmin edirdi.

“Bəzi yerlərdə ağaclar demək olar ki, dərhal bərpa olundu. Hər şeyin öldüyü düşünülürdü, amma belə olmadı”, deyə o bildirib.

Araşdırmaçılar həmçinin 40 ildən çox müddət keçməsinə baxmayaraq həmin sahələrin hələ də canlı ekosistem olaraq qaldığını müəyyən ediblər. “Frontiers” jurnalındakı tədqiqatda qeyd olunur ki, o dövrdə formalaşan mikrob icmaları bu gün də aktivdir və bitki artımını dəstəkləyir.

“Qırılmış sahədə hələ də demək olar ki, heç nə bitmir. Köhnə meşə torpağı ilə ölü sahəni müqayisə etmək şok edicidir”, deyə Aronson vurğulayıb.

“Daily Galaxy”nin yazdığına görə, belə qısa bir təcrübənin bu qədər uzunmüddətli təsir yaratması nadir hallarda müşahidə olunur.

“Biz təbiətdə hər şeyin, xüsusilə də görə bilmədiyimiz mikroblar və göbələklər kimi varlıqların bir-birindən asılılığını nəzərə almaya bilmərik”, deyə aspirant Mia Malts bildirib.

Samir