Marsın dərinliklərindən gələn sirli “pıçıltı” elm dünyasının Qırmızı Planet barədə bildiklərini yenidən gözdən keçirməsinə səbəb ola bilər. 

HİT.az xəbər verir ki, NASA-nın “InSight” kosmik aparatı vasitəsilə əldə edilən seysmik məlumatlar ilk baxışda inanılması çətin bir həqiqəti ortaya çıxarıb: Marsın günləri qısalır.

Başqa sözlə, planet öz oxu ətrafında fırlanmasını getdikcə daha sürətli şəkildə tamamlayır. 2023-cü ildə aşkar edilən bu dəyişiklik ildə təxminən 4 millisaniyəlik, insanlar üçün hiss olunmayacaq qədər kiçik bir artım göstərir. Lakin nəhəng bir planet üçün bu sapma səthin kilometrlərlə altında ciddi proseslərin getdiyini göstərir.

Bu sürətlənmənin səbəbinə dair ilk nəzəriyyələr qütblərdə toplanan buz kütlələri və ya buzların əriməsi ilə yüngülləşən quru sahələrin yuxarı doğru elastik deformasiyası üzərində cəmlənmişdi. Alimlər bunu qollarını açan buz konkisürəninin fırlanma sürətinin artmasına bənzədir. Lakin “JGR Planets” jurnalında dərc olunan yeni araşdırma bu artımın arxasında daha dərin bir güc ola biləcəyini irəli sürərək Tharsis vulkanik bölgəsindəki nəhəng kütlə hərəkətlərinə diqqət çəkir.

Günəş sisteminin ən böyük vulkanlarına ev sahibliyi edən Tharsis bölgəsi uzun müddətdir elm üçün maraq obyektidir. Yeni araşdırmaya görə, 1970-ci illərdə “Viking” missiyaları ilə başlayan və müasir peyklərlə davam edən ölçmələr bu bölgədə cazibə sahəsinin gözləniləndən ciddi şəkildə fərqli olduğunu göstərir. Tədqiqatçılar Tharsisin təxminən 1.200 kilometr dərinliyində nəhəng bir isti maqma sütununun yüksəlməkdə ola biləcəyini ehtimal edirlər.

Bu yüngül və isti material yuxarı qalxdıqca planetin daxili sıxlıq paylanmasını dəyişir və bu da birbaşa fırlanma sürətinə təsir edən bir mexanizm yaradır. Bu tapıntı Marsın uzun müddət düşünüldüyü kimi geoloji baxımdan “ölü” olmadığını göstərir.

Əgər bu isti maqma sütunları həqiqətən mövcuddursa, Marsın daxili hissəsinin hələ də aktiv olduğu və qabığın altında ərimiş süxur ocaqlarının mövcud ola biləcəyi qənaətinə gəlmək mümkündür. Bu isə səthdəki nəhəng vulkanların hələ də “yuxuda olan nəhənglər” ola biləcəyini göstərir. Maqma yuxarı doğru hərəkət etdikcə qabığı incəldir və böyük yüksəkliklərin tarazlığını dəyişir.

Elmi qrup Mars mantosunun axıcılığı barədə daha çox məlumatın lazım olduğunu bildirsə də, sürətlənmənin ən mümkün izahının bu daxili kütlə hərəkətləri olduğu düşünülür. Planetin daxili sıxlığındakı dəyişiklik ətalət momentinə təsir edərək Marsı sanki sürətlənən bir təkər kimi hərəkət etdirir. Gələcəkdə həyata keçiriləcək qravitasiya xəritələmə missiyaları Marsın dərinliklərində gizlənən bu nəhəng istilik sistemlərinin sirrini tam açmağa kömək edə bilər.

Samir