Alimlərin yeni araşdırması Yer kürəsində suyun mənşəyi ilə bağlı uzun illərdir davam edən müzakirələrə yeni baxış gətirib. Ənənəvi olaraq suyun əsasən kometlər və buzlu asteroidlər vasitəsilə planetə gəldiyi düşünülürdü. Lakin yeni tədqiqatlar suyun böyük hissəsinin planetin dərinliklərində, insanın heç vaxt çata bilməyəcəyi zonalarda formalaşa biləcəyini göstərir.
HİT.az-ın məlumatına görə, Pekin Universiteti və Sürixdəki İsveçrə Federal Texnologiya İnstitutunun (ETH Zurich) alimləri müəyyən ediblər ki, Yer kürəsinin nüvəsində okeanlardakı ümumi hidrogendən 9–45 dəfə çox hidrogen ola bilər. Yer səthindən 3000 kilometrdən artıq dərinlikdə, ekstremal temperatur və təzyiq şəraitində bu hidrogen dəmirin tərkibində silikon və oksigenlə birlikdə “ilişib qalır”. Əgər bu hidrogen oksigenlə birləşərək su əmələ gətirsəydi, Yer daxilində “gizli okeanlar” formalaşmış olardı.
Alimlər kiçik dəmir və hidratlaşmış silikat şüşə nümunələrini almaz anvil hüceyrələrində sıxaraq 100 giqapaskaldan yüksək təzyiq və 5000 kelvindən yuxarı temperatur əldə ediblər. Bu şərtlər Yer kürəsinin erkən dövrünü, maqmatik okeanın metal nüvə ilə qarşılıqlı təsirini imitasiya edir.
Daha sonra atom-zond tomoqrafiyası vasitəsilə materialın üçölçülü atom xəritələnməsi aparılıb. Nəticədə dəmirin daxilində silikon, oksigen və hidrogenlə zəngin nanomiqyaslı strukturlar aşkar edilib.
Alimlərin hesablamalarına görə, hidrogenin kütləsi nüvənin ümumi kütləsinin təxminən 0,07–0,36 faizini təşkil edir. Bu miqdar Yer səthindəki okeanlardakı su həcminə bərabər və ya ondan daha böyük potensial yaradır.
Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, əgər bu qədər hidrogen Yer formalaşmasının erkən mərhələsində nüvəyə daxil olubsa, planetdəki suyun böyük hissəsi də həmin dövrdə yaranmış ola bilər. Əvvəllər isə əsas nəzəriyyə suyun daha sonrakı mərhələdə buzlu kometlərin toqquşması ilə Yerə gətirildiyini iddia edirdi.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, nüvədəki bu hidrogen ehtiyatı quraqlıq problemlərini birbaşa həll etməsə də, yaşamaq üçün əlverişli planetlərin necə formalaşdığı barədə mühüm ipucları verir.
Əvvəllər “descopera.ro” saytında yayılan məlumatlara görə, alimlər Atlantik okeanına təxminən 65 000 litr qələvi maddə yeridərək iqlim dəyişikliyi və okean turşulaşmasının azaldılması üçün yeni texnologiyanı sınaqdan keçiriblər.
Metod “okeanın qələviliyinin artırılması” adlanır və süxurların təbii aşınma prosesini daha sürətli şəkildə imitasiya etməyə çalışır.
Təcrübə ABŞ-ın Massaçusets sahillərindən təxminən 80 kilometr məsafədə aparılıb. Beş günlük müşahidələr zamanı tədqiqatçılar təxminən 10 ton karbonun udulduğunu və suyun pH səviyyəsinin 7,95-dən 8,3-ə yüksəldiyini qeydə alıblar.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, bu dəyişiklik okeanın qələviliyini sənayeləşmədən əvvəlki səviyyələrə yaxınlaşdırır. Kiçik dəniz orqanizmləri üçün ciddi mənfi təsirlər müşahidə edilməyib, lakin böyük balıqlar və dəniz məməlilərinə təsir hələ tam qiymətləndirilməyib.
Samir
