Skandinaviyada Dəmir dövrü və Vikinq dövrünə aid evlərin döşəmələri, ocaq yerləri və quyuların ətrafında aşkarlanan insan sümükləri qədim cəmiyyətin indiyədək az öyrənilmiş tərəflərini üzə çıxarıb. Arxeoloqların fikrincə, bu qalıqlar bəzi insanların ölümündən sonra ənənəvi dəfn mərasimlərindən fərqli rəftara məruz qaldığını və həmin dövrdə sosial bərabərsizliklərin mövcud olduğunu göstərir.
HİT.az xəbər verir ki, Journal of Archaeological Method and Theory jurnalında dərc olunan araşdırmada Danimarka Milli Muzeyindən arxeoloq Marianne Hem Eriksenin rəhbərlik etdiyi tədqiqat qrupu Skandinaviyanın müxtəlif ərazilərində yaşayış evlərinin daxilində və ətrafında tapılmış 192 insan qalığını araşdırıb.
Tədqiqatçılar xüsusilə 12 nəfərə aid sümükləri ətraflı təhlil ediblər. Nəticədə kəllə travmaları, kəsici və küt alətlərlə yetirilmiş xəsarətlər, eləcə də müxtəlif sümük sınıqları müəyyən edilib. Zorakılıq əlamətləri aşkarlanan şəxslərin əksəriyyəti yetkin insanlar olub. Bəzi qalıqlarda baş nahiyəsinə güclü zərbələrin və bir neçə sümüyün eyni vaxtda sınmasının izləri müşahidə edilib.
Ən diqqətçəkən tapıntılardan biri isə kiçik yaşlı oğlan uşağına aid kəllə parçasıdır. Həmin sümük evin döşəməsinin iki fərqli təbəqəsi arasında yerləşib. Bu, insan qalığının gündəlik həyatın davam etdiyi yaşayış məkanının bir hissəsinə çevrildiyini göstərir.
Ənənəvi məzarlıqlar bütün mənzərəni əks etdirməyə bilər
Vikinq dövrü əsasən müharibələr və döyüşlərlə əlaqələndirilsə də, ənənəvi məzarlıqlarda aparılan araşdırmalarda fiziki travma izlərinin payı cəmi 0,7–6 faiz arasında dəyişib. Yeni tədqiqatın müəllifləri hesab edirlər ki, yalnız məzarlıqlardan əldə olunan məlumatlar həmin dövrdə zorakılığın miqyasını tam göstərməyə bilər.
Ev və digər tikililərin ətrafında tapılan qalıqların burada necə yerləşdirildiyi hələ də dəqiq məlum deyil. Alimlər bəzi insanların qurban verilmiş və ya edam edilmiş ola biləcəyini istisna etmirlər. Digər ehtimala görə, cəsədlər müəyyən müddət çürüməyə buraxılıb, daha sonra qalan sümüklər tikililərin müxtəlif hissələrinə yerləşdirilib.
Tədqiqatçılar bu cür rəftarın cəmiyyətdə aşağı mövqedə olan və ya kənarlaşdırılan insanlarla əlaqəli ola biləcəyini düşünürlər. Bununla belə, tapıntılar əsasında bütün halların səbəbini müəyyənləşdirmək mümkün deyil.
Zorakılığın miqyası düşünüldüyündən böyük ola bilər
Alimlər aşkar edilmiş bütün sümük zədələrinin qəsdən törədilmiş zorakılığın nəticəsi olduğunu iddia etmirlər. Bəzi sınıqların qəza, ağır fiziki əmək və ya digər səbəblərdən yarana biləcəyi də nəzərə alınır. Eyni zamanda, yalnız sümüklərdə qorunub qalmış xəsarətləri araşdırmaq keçmişdə baş verən bütün zorakılıq hallarını müəyyən etməyə imkan vermir.
Araşdırma Dəmir dövrü və Vikinq dövrü Skandinaviyasında ölümsonrası mərasimlərin ənənəvi dəfnlərlə məhdudlaşmadığını göstərir. Yaşayış evlərinin içərisində aşkarlanan insan qalıqları qədim cəmiyyətin sosial təbəqələşməsi, zorakılıq və ölülərlə davranış qaydaları barədə əlavə məlumatlar verir.
Bununla belə, alimlər tapıntıların dəqiq mənasını müəyyənləşdirmək üçün əlavə araşdırmalara ehtiyac olduğunu vurğulayırlar.
Samir
