1993-cü il martın 20-də ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin zərbə təyinatlı “USS Grayling” sualtı qayığı Barens dənizində Rusiyanın nüvə raketləri daşıyan “Novomoskovsk” sualtı qayığını izləyirdi. İzləmə zamanı Amerika qayığı hədəflə əlaqəni itirib və onun sağ bortu ilə toqquşub.
HİT.az xəbər verir ki, bu barədə “19FortyFive” nəşri yazıb.
Hadisə Murmanskdan təxminən 105 dəniz mili şimalda baş verib. “Delta IV” sinfinə aid Rusiya sualtı qayığında nüvə başlıqları ilə təchiz edilmiş 16 ballistik raket olub.
Mövcud məlumatlara görə, ekipaj üzvlərindən heç kim xəsarət almayıb, hər iki sualtı qayıqda isə cüzi zədələr yaranıb. Potensial təhlükəyə baxmayaraq, toqquşma Vaşinqtonla Moskva arasında genişmiqyaslı böhrana səbəb olmayıb.
Amerika sualtı qayığı Rusiya raketdaşıyan qayığı ilə necə toqquşub?
Soyuq müharibə başa çatdıqdan sonra ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri Sovet İttifaqından Rusiyaya miras qalmış nüvə sualtı qayıqlarını izləməyə davam edirdi.
“Sturgeon” sinfinə aid atom enerjili zərbə sualtı qayığı “USS Grayling” Barens dənizində planlı təlimlər keçirən “Novomoskovsk”u müşahidə etmək tapşırığını yerinə yetirirdi.
Toqquşmanın dəqiq şəraiti məlum deyil. Ehtimallardan birinə görə, Amerika ekipajı Rusiya sualtı qayığını gözdən itirib. Digər məlumatlarda isə hadisənin sürətin hesablanması zamanı buraxılmış səhvdən qaynaqlana biləcəyi bildirilir.
Toqquşma nəticəsində hər iki sualtı qayıq cüzi zədələnib. Rusiya donanmasının nümayəndəsi Aleksandr Minayevin sözlərinə görə, Rusiya qayığında kiçik batıq yaranıb, lakin xarici gövdə örtüyü və nüvə reaktoru zərər görməyib.
Rusiya hərbi komandanlığı xarici sualtı qayıqların hərbi təlim zonalarının yaxınlığındakı fəaliyyətindən narahatlığını ifadə edən bəyanat yayıb, lakin hadisəyə görə birbaşa ABŞ-ni günahlandırmayıb. Amerika tərəfi isə insidentə görə təəssüfünü bildirib və araşdırma aparıldığını açıqlayıb.
Toqquşma niyə ciddi nəticələrə səbəb ola bilərdi?
Rusiyanın “Novomoskovsk” sualtı qayığı dənizdən buraxılan ballistik raketlər daşımaq üçün nəzərdə tutulmuş “Delta IV” sinfinə aid idi. Bu tip raketdaşıyanlar, adətən, 16 ədəd RSM-54 raketi ilə təchiz olunurdu.
Hər bir raket bir neçə nüvə başlığı daşıya bilirdi. Buna görə də belə bir sualtı qayıqla toqquşma, ilkin zədələr cüzi görünsə belə, potensial təhlükə yaradırdı.
Daha ciddi zədələnmə reaktor qurğusu və ekipaj üçün risk yarada bilərdi. Bununla belə, sualtı qayıqların toqquşması nüvə başlıqlarının avtomatik partlaması demək deyil.
Xoşbəxtlikdən, bu hadisə ilə bağlı xəsarət alanlar və ya ciddi zədələr barədə məlumat verilməyib.
İnsident niyə beynəlxalq böhrana çevrilmədi?
1990-cı illərin əvvəllərində, Soyuq müharibə başa çatdıqdan sonra Rusiya ilə ABŞ arasındakı münasibətlər əvvəlki onilliklərlə müqayisədə xeyli az gərgin idi. Belə şəraitdə tərəflərdən heç biri toqquşmanı genişmiqyaslı siyasi qarşıdurmaya çevirmədi.
Hadisədən sonra hər iki sualtı qayıq öz bazalarına qayıdıb, təmir edilib və bir müddət sonra yenidən xidmətə başlayıb.
1962-ci ildə ABŞ donanmasının tərkibinə daxil edilmiş “USS Grayling” 1997-ci ildə istismardan çıxarılıb. 1992-ci ildə xidmətə qəbul edilən “Novomoskovsk” isə Rusiya Şimal Donanmasında xidmətini davam etdirib.
Samir
