Heyvanat bağçasına getmisinizsə və ya sənədli filmlər izləməyi sevirsinizsə, heyvan dostlarımızın nə qədər canlı və hərəkətli ola biləcəyini görmüsünüz. Hətta, bir meymunun yeməyini və ya oyuncaqlarını tutarkən, ya da onları yuvası daxilində daşıyarkən ayaqlarını da əlləri kimi necə çevik şəkildə istifadə etdiyinə şahid olmuş ola bilərsiniz. Bəzən o qədər təsiredici hərəkətlər edə bilirlər ki, istəmədən bir paxıllıq hissi hiss etməmək mümkün olmur. Bəs biz insanlar niyə ayaqlarımızı əllərimiz qədər rahat və bacarıqlı istifadə edə bilmirik?

HİT.az xəbər verir ki, əslində ayaq barmaqlarımızı tək-tək hərəkət etdirə bilməmizin arxasında əzələ quruluşumuza, hətta beynimizin işləmə qaydasına qədər uzanan bir çox səbəb var. Şimpanzelərlə DNT-mizin 98,8%-ni paylaşdığımız üçün onlarla olduqca yaxın qohumluq əlaqəmiz var. Lakin onlarla yollarımızı ayıranda ayaqlarımıza tamamilə fərqli vəzifələr yüklədik.

Çox qədim əcdadlarımız ehtimal ki, şimpanzelər kimi həm qollarını, həm də ayaqlarını istifadə edərək hərəkət edirdilər. Amma zamanla iki ayaq üzərində yeriməyə başladıq. Bu dəyişikliklə birlikdə ayaqlarımızın əsas vəzifəsi, əşyaları tutmaqdan çıxıb bədən çəkimizi daşımağa və tarazlığımızı qorumağa çevrildi. Dik yeriyərkən yıxılmamaq, ayaq barmaqlarımızı tək-tək hərəkət etdirməkdən daha həyati əhəmiyyət kəsb etdi. Əllərimiz isə alət istifadə etmək, yazı yazmaq və ya bir musiqi aləti çalmaq kimi incə işlər üçün ixtisaslaşdı.

İnsan ayağında 29, əlində isə 34 əzələ var. Ayaq əzələlərimizin çoxu, barmaq uclarımızda qalxmamızı, dabanlarımızın üstündə yeriməyimizi və ya enişli-qalxışlı ərazidə tarazlığımızı qorumamızı təmin edir. Ayaq baş barmağımız yeriyərkən bizi irəli itələdiyi üçün xüsusi əzələlərə malik olsa da, digər dörd barmağımız eyni şansa malik deyil. Bu dörd barmaq, baldırımızdakı və ayaqaltımızdakı ortaq əzələlər tərəfindən eyni anda hərəkət etdirilir. Buna görə də barmaqlarımızı birlikdə hərəkət etdirə bilirik, amma əllərimizdəki müstəqil hərəkət qabiliyyətinə çata bilmirik.

Bundan əlavə, məsələ yalnız əzələlərlə də məhdudlaşmır və əsas komanda mərkəzi olan beynimizə də baxmalıyıq. Beynimizdəki motor korteks, bədənimizə necə hərəkət etməli olduğunu deyən bir elçi kimi işləyir. Lakin beynimiz, barmaqlarımızı idarə etmək üçün ayaq barmaqlarımıza nisbətən daha çox neyron ayırır. Yəni barmaqlarımızı hərəkət etdirmək üçün beynimiz daha ətraflı təlimatlar göndərir və daha çox "əməli güc" sərf edir.

Samir