Adətən qida zəncirləri sadə şəkildə işləyir: kiçik canlılar böyüklərin ovuna çevrilir, böyük olanlar isə daha da böyük yırtıcılar tərəfindən yeyilir. Lakin təbiətdə bu qaydanın istisnaları da var. 

HİT.az xəbər verir ki, bu barədə “discoverwildlife” nəşri yazır.

2021-ci ildə aparılmış icmalda hörümçəklərin ilanlara hücum etdiyi 319 hadisə sənədləşdirilib. Bu faktlar Antarktida istisna olmaqla, bütün qitələrdən qeydə alınıb. Ovlanan sürünənlərin orta uzunluğu 26 santimetr olub, ən böyükləri isə təxminən bir metrə çatıb.

Maraqlıdır ki, yırtıcılar arasında ən iri hörümçəklər üstünlük təşkil etməyib. “Tarantulalar” fəsiləsinə daxil olan və quş yeyən hörümçəklər kimi tanınan növlər bütün halların cəmi 10 faizə yaxınını təşkil edib.

İsveçrənin Bazel Universitetindən Martin Nüffeler, icmalın həmmüəllifi, hələ 1920-ci illərdə aparılmış təcrübələrə diqqət çəkir. Həmin təcrübələr göstərib ki, Braziliya tarantulası “Grammostola actaeon” həşəratlardansa ilanları ovlamağa üstünlük verir. Alim bildirib:

“Hörümçək-quşyeyənlər onurğalıların təcrübəli ovçularıdır və əsasən qurbağalar, ilanlar və ehtimal ki, kərtənkələlərlə qidalanırlar”.

Məlumata görə, halların təxminən yarısı nisbətən xırda hörümçəklərdən ibarət olan teridiyidlər fəsiləsi ilə bağlıdır. Bu qrupa “qara dul” və “qırmızıbel” hörümçəklər daxildir. Onların möhkəm, nizamsız və üçölçülü torları təkcə iri ovu hərəkətsizləşdirməyə qadir deyil, həm də bu hörümçəklərin zəhəri onurğalıların sinir sistemi üçün xüsusilə təsirlidir. Hələ 1933-cü ildə “Steatoda triangulosa” adlı bir hörümçəyin çəkisi özündən 355 dəfə artıq olan bir ilanı yediyi sənədləşdirilib.

Nüffeler hesab edir ki, teridiyidlərin toru xüsusi olaraq ilan ovlamaq üçün “dizayn” edilməyib. Onun fikrincə, bu, daha çox təsadüfi bir nəticədir — ən azı hörümçək üçün uğurlu təsadüf, çünki o, belə böyük ovla bir neçə gün qidalana bilir və çox vaxt onu tam yemir. Alim düşünür ki, bu hallar əslində iri həşəratları tutmaq üçün qurulmuş torların nadir yan təsiridir.

“Bu hörümçəklər təkcə vaxtaşırı xırda onurğalıları — siçanları, siçovulları, qurbağaları, kərtənkələləri və ilanları — deyil, həm də ölçülərinə görə özlərindən dəfələrlə böyük olan nəhəng böcəkləri, cicadaları və "Yerusəlim cırcıramaları"nı ovlayırlar. Böyük və enerji baxımından dəyərli ovun təsadüfən ələ keçməsi bəzi tor hörən hörümçəklərin reproduktiv ehtiyaclarını ödəmək üçün vacib ola bilər. "Nadir, lakin iri ov" hipotezi qara dul hörümçəkləri ilə bağlı vəziyyətə tam uyğun gələ bilər”, deyə Nüffeler izah edib.

Bəzi hörümçəklərin altı gözü olsa da, standart olaraq onların səkkiz gözü olur və bu gözlər adətən iki cərgədə yerləşir. İbtidai buğumayaqlılarda iki göz olub; bu xüsusiyyət nəsli kəsilmiş trilobitlərdə və nəhəng dəniz əqrəblərində də müşahidə olunurdu. Bu cüt göz xərçəngkimilərdə, çoxayaqlılarda və həşəratlarda qorunub saxlanılıb. Lakin hörümçəkkimilərin əcdadlarının təkamülü zamanı gözlər əvvəlcə ön və yan hissələrə, daha sonra isə yenidən bölünüb.

Nəticədə hörümçəklər elə təkamül ediblər ki, həşəratların mürəkkəb gözlərində olduğu kimi çoxsaylı fasetlər əvəzinə, hər bir hörümçək gözü bir linzadan və onun altında yerləşən bir neçə reseptordan ibarət olub. Bu quruluş isə son görüntünün daha yüksək dəqiqliklə formalaşmasına imkan verir.

Samir