Tədqiqatçılar qrupu Günəşdə son dərəcə aktiv bir bölgəni yaranma anından tam parçalanmasına qədər izləyib və onun aktivliyini 94 gün ərzində fasiləsiz qeydə alıb.

Hit.az xəbər verir ki, NOAA 13664 adlandırılan bu bölgə Yer kürəsinin son iyirmi ildə müşahidə etdiyi ən güclü geomaqnit fırtınalarına səbəb olub. “The Daily Galaxy” yazır ki, bu fırtınalar peyklərin, kənd təsərrüfatı sistemlərinin və hətta dəmir yolu siqnalizasiyasının işində nasazlıqlara yol açıb.

Bu qədər uzunmüddətli monitorinq iki kosmik aparatın məlumatlarının birləşdirilməsi sayəsində mümkün olub: Günəşin Yerə görünməyən tərəfini müşahidə edən Avropa Kosmik Agentliyinin “Solar Orbiter” aparatı və Yerə baxan tərəfi daim izləyən NASA-nın “Solar Dynamics Observatory” (SDO) missiyası.

Nəticədə Günəş bölgəsinin təkamülünün tam xronologiyası əldə olunub ki, bu da indiyədək mümkün olmamışdı.

NOAA 13664 necə önə çıxdı? 

Adətən Günəşdəki aktiv bölgələr ulduzun fırlanması səbəbindən Yer üçün cəmi təxminən iki həftə görünən qalır. Lakin 2020-ci ildə buraxılmış “Solar Orbiter” Günəş ətrafında geniş orbit üzrə hərəkət edir və bu, Yer müşahidəçiləri üçün gizli qalan zonaları görməyə imkan verir.

İsveçrənin Sürix Federal Texnologiya İnstitutunun (ETH Zurich) Günəş fizikası üzrə mütəxəssisi İoannis Kontogiannisin sözlərinə görə, bu orbit alimlərə NOAA 13664-ü Yer üçün görünən olmamışdan xeyli əvvəl aşkar etməyə imkan verib. 2024-cü ilin mayına qədər bölgə yenidən Yerə tərəf çevrilib və dərhal öz fövqəladə gücünü nümayiş etdirib.

“Bu bölgə elə möhtəşəm qütb işıqları yaradıb ki, onları hətta İsveçrəyə qədər cənub ərazilərdə görmək mümkün olub”,  deyə "ETH Zurich" professoru və Davos rəsədxanasının direktoru Luiza Harra bildirib.

Alimlər regionu Günəşin üç tam dövrü ərzində izləyərək onun maqnit sahəsinin dəyişməsinin fasiləsiz mənzərəsini əldə ediblər.

Yer Günəş qəzəbinin təsiri altında

NOAA 13664-ün aktivliyinin nəticələri rəngarəng səma görüntüləri ilə məhdudlaşmayıb. Professor Harra qeyd edib ki, 2024-cü ilin mayında müasir texnologiyalar ciddi zərər görüb və ən çox təsirlənən sahələrdən biri rəqəmsal kənd təsərrüfatı olub. Dronlarda, sahə sensorlarında və avtonom avadanlıqlarda istifadə olunan peyk siqnalları pozulub, bu isə iş prosesində gecikmələrə və məhsul itkilərinə səbəb olub.

Digər infrastruktur obyektləri də zərər çəkib. “Hətta dəmir yolu xətlərindəki siqnallar da pozula və öz-özünə qırmızıdan yaşıl rəngə və ya əksinə keçə bilər”, deyə o bildirib. Bu, kosmik hava hadisələrinin köhnəlmiş və ya həssas yerüstü sistemlərlə qarşılıqlı təsiri ilə bağlı artan narahatlığı əks etdirir.

Keçmiş hadisələr də oxşar nəticələr göstərib. 2022-ci ilin fevralında artan Günəş aktivliyi yeni buraxılmış 49 “Starlink” peykindən 38-ni sıradan çıxarmışdı. NOAA 13664 alimlərə və operatorlara müasir mühitimizin bizdən 150 milyon kilometr uzaqda baş verən proseslər qarşısında nə qədər həssas olduğunu bir daha xatırladıb.

Günəşdə maqnit xaosu

Bölgənin gücü onun intensiv və dəyişkən maqnit sahəsi ilə əlaqəli olub. Günəşdə aktiv bölgələr maqnitlənmiş plazma səthə qalxaraq ulduzun strukturunu pozduqda formalaşır.

Luiza Harranın izahına görə, Günəşdə son dərəcə mürəkkəb maqnit sahəsinə malik bir bölgə gördükdə, orada böyük miqdarda enerjinin toplandığını və bunun Günəş fırtınaları şəklində mütləq azad olunacağını güman edə bilərik.

“Astronomy & Astrophysics” jurnalında dərc olunan araşdırmada qeyd edilir ki, NOAA 13664 ilə də məhz bu baş verib. 94 günlük müşahidə müddətində onun maqnit sahəsi getdikcə daha dolaşıq və qeyri-sabit hala gəlib. Ən güclü alışma 20 may 2024-cü ildə Günəşin Yerə görünməyən tərəfində baş verib. Bu hadisə Yer kürəsindən birbaşa görünməsə də, iki kosmik aparatın birgə müşahidə strategiyası sayəsində ətraflı qeydə alınıb.

Alimlər hələlik konkret bir bölgədə enerji buraxılışının nə vaxt və necə baş verəcəyini dəqiq proqnozlaşdıra bilməsələr də, bu tədqiqat çərçivəsində əldə olunan unikal məlumat dəsti Günəş havasının mexanizmlərini daha dərindən anlamaq yolunda mühüm addım sayılır.

“Biz bu ulduzun yanında yaşayırıq, ona görə də onu müşahidə etmək, necə işlədiyini və ətraf mühitimizə necə təsir etdiyini anlamaq son dərəcə vacibdir”, deyə Kontogiannis yekunlaşdırıb.

Samir