Əksər münasibətlər bir fatal hadisə üzündən pozulmur; onlar yavaş-yavaş dağılan davranış modelləri üzündən pozulur. Bu davranışlar əvvəllər insanı təhlükəsiz hiss etdirirdi, amma zaman keçdikcə yaxınlıq və cütlüyün inkişafına zərər verməyə başlayır.

HİT.az-ın məlumatına görə, psixoloq Mark Trevers "Psychology Today" üçün yazır ki, insan özünü təkrar-təkrar eyni vəziyyətlərdə tapmasının səbəbini soruşa bilər. Amma narahat və dürüst həqiqət budur ki, biz artıq işləməyən tanış ssenarilərdə ilişib qalırıq.

Ekspert şəxsi həyatınızın keyfiyyətini yaxşılaşdırmaq istəyirsinizsə, tanımalı və dayandırmalı olduğunuz üç yayılmış münasibət modelini adlandırıb:

1. Sevgi naminə həddindən artıq məsuliyyət götürmək

Münasibətlərdə ən sosialca qəbul olunan modellərdən biri, “mən seçici deyiləm”, “mənim üçün çətin deyil”, “hər şeyi öz üzərimə götürəcəm” kimi ifadələrlə gizlənən həddindən artıq funksionallıqdır. Bu insan daim başqalarının ehtiyaclarını qabaqcadan düşünür, emosional yükü öz üzərinə götürür və konfliktləri onların ortaya çıxmasından əvvəl yumşaldır. Xaricdən bu sadiqlik kimi görünə bilər, amma daxildən tez-tez tükənməyə səbəb olur.

Bu vərdişin kökləri adətən uşaqlıqda formalaşır. Yaxınlıq sizin nə qədər əlverişli, faydalı və itaətkar olmağınızdan asılı olduqda, beyniniz sadə bir formul öyrənir: “Səni sevsinlərsə, başqalarından daha çox çalışmalısan.”

“Invisible Household Labor and Ramifications for Adjustment” tədqiqatı göstərib ki, qadınlar hələ də ailədə “zehni” və emosional işləri nisbətən daha çox öz üzərinə götürür. Treversin sözlərinə görə, yaxınlıq olsa belə, bu həyat və münasibətlərdən məmnunluğu azaldır. O, tövsiyə edir ki, tərəfdaşınıza məsuliyyət götürmək və səhv etmək imkanı verilsin, siz dərhal vəziyyəti xilas etməyə çalışmayın.

2. Uyğunluq adı altında konfliktlərdən qaçmaq

“Sadəcə dram sevmirəm” ifadəsi bir çoxuna tanışdır. Problem ondadır ki, konfliktlərdən qaçmaq tez-tez emosional yetkinliklə qarışdırılır. Con Qottmanın tədqiqatları göstərir ki, münasibətlərdə əsas olan konfliktlərin olub-olmaması deyil, cütlüyün onlarla necə davranmasıdır. Heç vaxt mübahisə etməyən tərəfdaşların münasibətləri daha sağlam olmaya da bilər, çünki görünüşdə sakitlik emosional uzaqlığı gizlədə bilər.

Mübahisələr daim səssiz qalarsa, onlar tədricən gizlənir və sonradan passiv aqressiya, soyuqluq, tərəfdaşın yanında təkliy hissi və ya ani emosional partlayışlarla ortaya çıxır.

Trevers deyir ki, bu modeldən çıxış, konfliktin yenidən qiymətləndirilməsindən başlayır. Mübahisə təhdid deyil, tərəfdaşın ehtiyacları, sərhədləri və dəyərləri barədə məlumat almaq fürsətidir.

3. İntensivlik və yaxınlıq arasında qarışıqlıq

Psixoloq bildirir ki, münasibətlərdə ən yanıltıcı modellərdən biri emosional gərginliyi həqiqi yaxınlıq kimi qəbul etməkdir. Sürətli yaxınlaşma, davamlı mesajlaşma, dramatik eniş-yoxuşlar uzun müddət “həqiqi sevgi” kimi romantikləşdirilib.

Əslində, münasibətlərin başlanğıcında bizi dopamin idarə edir, təhlükəsizlik hissi deyil. Bu, dərinlik illüziyası yaradır, amma bu, həmişə etibarlılıq demək deyil. Tədqiqatlar göstərir ki, erkən bağlılıq incəlik və sinxronluğu narahatlıq və münasibətlərə diqqətlə müşahidə ilə birləşdirə bilər.

İntensivlik qeyri-müəyyənliyə əsaslanarsa, zamanla “sallanan qayıq” effekti yaradır. Emosional fişənglərin arxasınca gedən insanlar, münasibətləri həqiqətən saxlayan xüsusiyyətləri görməzdən gəlir. Bu ssenarini qırmaq üçün Trevers tövsiyə edir ki, yalnız hisslərin gücünə deyil, həm də tərəfdaşın yanında öz vəziyyətinizə diqqət yetirəsiniz.

Samir