Təbiət üzərindəki səssizlik hər ötən gün dərinləşərkən, tibb aləmindən qorxuducu bir bənzətmə gəlib.
HİT.az xəbər verir ki, reanimasiya üzrə mütəxəssis həkim Cozef Varon dünya miqyasında həşərat populyasiyasının sürətlə yox olmasını, bir xəstənin sistem çöküşündən dərhal əvvəl qəfil səssizləşməsinə bənzədir.
Arılardan kəpənəklərə, milçəklərdən digər həşəratlara qədər bir çox növün səssiz-səmirsiz yoxa çıxması, tibbi ədəbiyyatda həyati bir siqnalın kəsilməsi ilə eyni dərəcədə təhlükə yaradır. Həkim Varona görə, xəstənin şikayət etməyi dayandırması və ya monitor səsinin kəsilməsi çox vaxt sağalma deyil, sistemin iflasını ifadə edir. Ekologiyadakı bu dərin səssizlik də məhz belə bir fəlakətin xəbərçisi ola bilər.
Həşəratların yox olması təkcə təbiətin tarazlığını pozmur, birbaşa süfrəmizdəki qidanı və sağlamlığımızı hədəfə alır. Meyvələr, tərəvəzlər, çərəzlər və paxlalılar kimi əsas qida mənbələrinin mövcudluğu bu kiçik canlıların tozlandırma fəaliyyətindən asılıdır. Həşəratların səhnədən çəkilməsi qida sistemimizin həm miqdar, həm də keyfiyyət baxımından çökməsi deməkdir. Bu isə immun sistemimizi ayaqda saxlayan vitaminlərin, mineralların və antioksidantların süfrəmizdən azalmasına gətirib çıxarır.
Həkim Varon vurğulayır ki, bu qida çatışmazlığı xroniki xəstəlik riskini artıracaq və insan sağlamlığının tarazlığını hələ tam dərk etmədiyimiz ölçüdə sarsıdacaq.
Həşərat ölümləri ilə bağlı ən sarsıdıcı məlumatlar sənaye bölgələrindən deyil, əksinə, vəhşi təbiəti qorumaq üçün ayrılmış təbiət qoruqlarından gəlir. Almaniyada təxminən 30 ili əhatə edən araşdırma göstərir ki, mühafizə olunan ərazilərdə belə uçan həşərat kütləsi 75 faizdən çox azalıb. Qlobal miqyasda isə həşərat növlərinin 40 faizindən çoxu hazırda geriləmə dövründədir. Mütəxəssislər 2030-cu ilə qədər həşərat növlərinin dörddə birinin tamamilə yox olma riski ilə üz-üzə qalacağını proqnozlaşdırırlar. Bu mənzərə insanlığın asılı olduğu həyat dəstək sistemlərinin bir-bir sıradan çıxmasına bənzədilir.
Həkim baxışı ilə yanaşıldıqda, həşəratların yoxa çıxması ətraf mühit stressinin və toksikliyin cəmiyyət miqyaslı bir biogöstəricisi sayıla bilər. Həkim Varon müasir insanın mübarizə apardığı xroniki xəstəliklərin, metabolik pozuntuların və immun sistem problemlərinin yaşadığımız ekoloji kontekstdən ayrı düşünülə bilməyəcəyini bildirir. Məsələn, həşəratların sinir sistemini hədəf alan pestisidlərin, oxşar mexanizmlərə malik məməlilərdə də sinir inkişafı və immun funksiyalar üzərində mənfi təsirlər yaratdığına dair sübutlar mövcuddur. Tozlandırıcı həşəratların itirilməsi səbəbilə C vitamini və sink kimi mikroelementlərin azalması diabet xəstəsində yaraların sağalmaması kimi çox konkret sağlamlıq problemləri ilə üzə çıxır.
Nəticə etibarilə, həşəratların səssizcə səhnədən çəkilməsi insanlığın üzərində qurulduğu bioloji zəminin tədricən parçalandığını göstərir. Sivilizasiyaların yalnız müharibələr və ya iqtisadi böhranlarla deyil, onları ayaqda saxlayan həyat sistemləri səssizcə dağıldıqda çökməyə başladığını xatırladan həkim Varon qeyd edir ki, həkimlərin və səhiyyə mütəxəssislərinin ekoloji sağlamlığı insan sağlamlığının qiymətləndirilməsinə daxil etməsi artıq seçim deyil, davamlı gələcək üçün zərurətdir.
Samir
