İnsanların əksəriyyəti elə yaşayır ki, sanki daim başqalarının nəzarəti altındadır. Bunun səbəbi isə “proyektor effekti” (spotlight effekti) adlanan psixoloji fenomendir.

Hit.az-ın məlumatına görə, "Psychology Today" nəşrində dərc olunan köşə yazısında fəlsəfə doktoru Robert Paff bu barədə danışıb.

Onun sözlərinə görə, söhbət elə bir koqnitiv təhrifdən gedir ki, insan ətrafdakıların onun hər addımını diqqətlə izlədiyini düşünür. Halbuki, insanlar başqalarının onların səhvlərini, görünüşünü və ya qərarlarını nə dərəcədə fərq etdiyini ciddi şəkildə şişirdirlər. Lakin bu xəyali auditoriya onların həyatlarına düzəliş etməsinə səbəb olur.

“Biz təsəvvür edirik ki, hər otağa daxil olanda arxamızca hərəkət edən bir proyektor var və o, bütün qüsurlarımızı işıqlandırır. Nəticədə, məşhur ulduz olmasaq da, bizi izləməyən bir auditoriya üçün həyatımızı daim redaktə edirik. Bu, tamamilə beynimizdə baş verir, amma yaratdığı həbsxana tamamilə realdır”, deyə o vurğulayır.

Mütəxəssis Karl Yunqun təsvir etdiyi “persona” anlayışına da istinad edir. Bu, insanın cəmiyyətə uyğunlaşmaq üçün taxdığı sosial maskadır. Onun sözlərinə görə, belə maska sosial baxımdan zəruridir. Lakin insan onunla həddindən artıq eyniləşərsə, həqiqi şəxsiyyəti “boğulmağa” başlayır.

“Çox vaxt depressiya insanı oyatmaq üçün ruh tərəfindən yaradılan bir siqnaldır. Bu, daxili "mən"inizin fəryadıdır: "Mən burada ölürəm! Dünya məni ideal ana və ya uğurlu biznesmen hesab edə bilər, amma mən bundan daha artığam", deyə Paff izah edir.

O qeyd edir ki, başqalarının gözləntilərinə uyğun yaşamağın yüksək psixoloji bədəli var. O, buna sübut kimi illərlə ömrünün son mərhələsində olan insanlarla işləyən paliativ tibb bacısı Bronni Verin təcrübəsini göstərir. Onun ən çox eşitdiyi etiraf belə olub: “Kaş ki, başqalarının məndən gözlədiyi həyatı deyil, özümə uyğun həyatı yaşamaq üçün cəsarətim olaydı”.

Müəllif oxucuları dayanmağa və özlərinə sadə, lakin çətin bir sual verməyə çağırır: əgər heç kim baxmasaydı, siz kim olardınız? Onun fikrincə, həqiqətən qazanmağa dəyər yeganə təsdiq insanın öz təsdiqidir.

Samir