Liftlər cazibə qüvvəsini hiss etməyə təsir edən maraqlı xüsusiyyətə malikdir. Lift sürətlə yuxarı qalxdıqda bunu ayaqlarınızla hiss edirsiniz: anlıq olaraq döşəmə normaldan daha çox təzyiq göstərir. Lift yavaşlayanda isə bu təzyiq azalır və siz bir anlıq yüngül hiss edirsiniz.
Bəs əslində nə baş verir?
Hit.az xəbər verir ki, Sietldəki Vaşinqton Universitetinin fizika professoru alim Migel Morales bu barədə "Live Science"ə danışıb.
Əgər liftdə qalxarkən tərəzidə dayanırsınızsa, rəqəm yüksəlir. Lift yavaşlayıb dayandıqda isə rəqəm düşür. Aşağı eniş zamanı isə vəziyyət əksinədir. Qısa izah budur ki, siz ən ağır olduğunuzu iki an hiss edə bilərsiniz: lift yuxarı qalxmağa başlayanda və aşağı enişin sonunda yavaşlayanda.
O izah edib ki, fizika baxımından çəki ən azı üç əlaqəli anlayışla bağlı ola bilər: sizin kütləniz (neçə maddədən ibarət olduğunuz), sizi çəkən cazibə qüvvəsi və ya tərəzinin sizə göstərdiyi təzyiq. İnsan sadəcə durarkən bu üç dəyişən eynidir. Lakin lift sürətlə hərəkət etməyə və ya yavaşlamağa başlayanda bu cəmlər dəyişir.
Təbii ki, insanın kütləsi heç vaxt dəyişmir. Yer səthinə yaxın cazibə demək olar ki, eyni qalır. Dəyişən isə tərəzinin yuxarı təzyiqidir. Bu təzyiq dəyişimi sizə çəkinin dəyişməsi hissini verir.
Lift qısa müddət üçün döşəmənin təzyiqini dəyişir. Lift yuxarı qalxmağa başlayanda sizi də yuxarı sürətləndirməlidir. Tipik bir liftdə bu əlavə sürət təxminən saniyədə 1 metr kvadrat olur – Yer cazibəsinin təxminən onda biri qədər. 68 kq ağırlığında olan insan üçün bu, tərəzidə təxminən 10% artım yaradacaq, yəni tərəzi 75 kq göstərə bilər.
Lift sabit sürətə çatdıqda sürətlənmə dayanar, cazibə və hərəkət tarazlanar, tərəzi normal göstəriciyə qayıdar. Yuxarı qalxarkən lift dayandıqda əks proses baş verir: lift yavaşlamaq üçün bir qədər aşağı sürətləndirməli olur. Cazibə dəyişmir, amma tərəzə artıq tam təzyiq göstərmir və rəqəm azalır.
Eyni proses aşağı enişdə təkrar olunur: lift sürətlə aşağı enərkən özünüzü yüngül hiss edirsiniz, dayandıqda isə bir anlıq çəkiniz artmış kimi görünür.
Samir
