Yer səthinin dərinliyində həyat mövcuddur və onun mövcudluq üsullarını biz yalnız indi anlamağa başlayırıq.

Hit.az xəbər verir ki, bu barədə "IFLScience" yazır.

Qeyd olunur ki, onun əksəriyyəti yalnız mikroorqanizmlərdən ibarətdir, lakin bu yeraltı canlıların genetik müxtəlifliyi səthdəki həyatın müxtəlifliyi ilə rəqabət apara, bəzən onu üstələyə bilər.

Ən qeyri-adi ekosistemlərdən bəziləri qədim su ilə tandem şəklində mövcud ola bilər – bu su kilometrlərlə yeraltında, dokembrik qalxan daşlarının çatlarında məhfumdur. Bu geologiya Yer tarixinin ən erkən dövrünə aiddir, qitələr formalaşmadan və indiki mövqelərinə köçməzdən çox əvvəl.

Tədqiqatda alimlər Kanadada, Cənubi Afrikada və Finlandiyada 19 mədən aşkar ediblər; burada hidrogenlə zəngin su dokembrik qitə litosferində qapalı şəkildə mövcud idi. Bu məntəqələrdən birində, Kanadanın Timmins şəhərinə yaxın mədəndə təxminən 3 kilometr dərinlikdə, 1,5–2,64 milyard il izolyasiya edilmiş ən qədim maye su aşkarlanıb.

Vacib məqam odur ki, bu qədim sular yeraltı həyatı dəstəkləyə bilərdi. Alimlər aşkar ediblər ki, daşlardakı kimyəvi reaksiyalar kifayət qədər hidrogen istehsal edir və mikroblar üçün lazım olan enerjini təmin edir. Məqalədə deyilir:

“Radiliz (radioliz) adlanan proses su molekullarını təbii radiasiyanın təsiri altında hidrogenə parçalayır. Digər bir proses – serpentinləşmə – qədim daşlardakı bəzi mineralların dəyişərək hidrogen istehsal etdiyi kimyəvi reaksiyadır".

Forma xüsusiyyətləri

Dokembrik daşlar Yer qabığının 70%-dən çoxunu təşkil etdiyindən, bu mühitlər ilk baxışda göründüyü qədər nadir olmaya bilər. Geokimyaçı Barbara Şervud Lollar bu mühitləri əvvəllər yatmış nəhəng, indi həyati potensial enerji mənbəyi kimi aşkar edilmiş böyük sahə olaraq təsvir etmişdi. 

O deyib: “Bu, həyat üçün uyğun ola biləcək Yer qabığının ümumi həcminə dair anlayışımızda kvant sıçrayışıdır".

Qeyd olunur ki, yeraltı mühitlərdə çoxlu kemolitotroflar – yəni “daş yeyən” orqanizmlər – mövcuddur; bunlar okeanlardakı hidrotermal qaynaqlarda aşkar edilənlərə bənzəyir, burada geotermal qızdırılmış sular dəniz dibindəki çatlardan çıxır. Əgər həyat Günəş sistemində başqa yerlərdə mövcuddursa, enerji əldə etmək üçün oxşar prosesi istifadə edə bilər.

“Əgər qədim Yer daşları bu qədər hidrogen istehsal edirsə, bəlkə oxşar proseslər Marsda da baş verir", deyə Şervud Lollar əlavə edib.

Tədqiqatlar həmçinin göstərib ki, Yer altı təbəqələri səthdəki bütün okeanlardan üç dəfə çox suya sahib ola bilər. Lakin bu su maye, buz və ya buxar halında deyil. Bunun əvəzinə, yüksək istilik və təzyiq təsiri altında mineralların molekulyar strukturu daxilində qapalıdır.

"Həyatın, bildiyimiz qədər, bu resursdan istifadə edə bilməməsinə baxmayaraq, bu, Yerin həqiqətən hər mənada su planet olduğunu sübut edir", deyə məqalədə qeyd olunur.

Samir