Mikroorqanizmlər, asteroidin planet səthinə vurması nəticəsində kosmosa atıldıqda, potensial olaraq sağ qala və digər dünyalara, o cümlədən yerə çata bilərlər.

Hit.az xəbər verir ki, "Interesting Engineering" saytının məlumatına görə, belə nəticəyə Con Hopkins Universitetinin alimləri gəlib.

Tədqiqatçılar yoxlayıblar ki, dözümlü bakteriya, kosmik cismin planetlə toqquşması zamanı yaranan ekstremal təzyiqə tab gətirə bilərmi, bu zaman daş parçaləri kosmosa atılır. Nəticələr göstərib ki, həyat ilkin partlayışı aşa və nəzəri olaraq daş parçaları içində planetlər arasında səyahət edə bilər.

Bu hipoteza litopanspermiya adlanır – o meteoritlər və planet parçaları vasitəsilə həyatın yayılmasını nəzərdə tutur. Məlumdur ki, Mars meteoritləri artıq yerə düşüb. Lakin hələ də sual qalırdı ki, canlı orqanizmlər kosmosa “atılmaq” üçün lazım olan toqquşma gücünə dözə bilərmi.

Asteroidin Marsa vurması şəraitini təqlid etmək üçün alimlər laboratoriyada müvafiq şok yükünü yaradıblar və mikroorqanizmlərin sağ qalmasını yoxlatıblar.

“Eksperiment üçün radiasiyaya, soyuğa, qurumağa və digər ekstremal şəraitə dözümlü deinococcus radiodurans bakteriyası seçilib. Bu bakteriya sıx xarici qabıq və effektiv dna bərpa mexanizmlərinə malikdir – bu xüsusiyyətlər hipotetik mars həyatına uyğun ola bilər”, deyə məqalədə qeyd olunub.

Laboratoriyada mikroblar metal lövhələr arasında sıxışdırıldı və qaz topundan atılan mərmi ilə vuruldu. Vuruş sürəti təxminən 480 km/saat idi, bu da 1–3 gigapaskal təzyiq yaradıb. Müqayisə üçün: Marşal çökəkliyinin dibində təzyiq təxminən 0,1 gigapaskaldır – yəni eksperimentin ən aşağı göstəricisi belə on dəfədən çoxdur.

Nəticələr gözlənilməz olub: təzyiq 1,4 gigapaskal olduqda demək olar ki, bütün bakteriyalar sağ qalıb, 2,4 gigapaskalda isə təxminən 60%-i sağ qalıb. Daha aşağı təzyiqlərdə hüceyrə zədələnməsinə rast gəlinməyib. Daha yüksək təzyiqlərdə bəzi membranlar dağılıb, lakin əhəmiyyətli sayda mikroblar həyat qabiliyyətini saxlayıb.

Həqiqi böyük asteroidlərin Marsla toqquşması zamanı bəzi parçalar təxminən 5 gigapaskal təzyiqə məruz qala bilər, lakin bütün fraqmentlər eyni yüklənməyə məruz qalmır. Yeni məlumatlar göstərir ki, mikroorqanizmlərin ən azı bir hissəsi bu diapazonun böyük qisminə dözə bilər.

Tədqiqatçılar ehtimal edirlər ki, həyat nəzəri olaraq planetlər arasında hərəkət edə bilər. Bu kəşf “planetar qorunma” siyasəti üçün əhəmiyyətlidir: kosmik agentliklər Marsa uçuşlar və nümunələrin Yerə qaytarılması zamanı bioloji çirklənmə risklərini ciddi şəkildə nəzarətdə saxlayır.

Eyni zamanda, Mars daşlarının parçaları onun peyklərinə, o cümlədən fobosa da çatmaq potensialına malikdir, burada yük Yerə çıxmaq üçün lazım olanlardan daha azdır. Bu səbəbdən bioloji təhlükəsizlik məsələsi daha mürəkkəb ola bilər.

Gələcəkdə komanda təkrar toqquşmaların daha dözümlü mikroorqanizmləri seçib-seçmədiyini və digər həyat formalarının, o cümlədən göbələklərin belə yüklərə dözüb-dözmədiyini yoxlamağı planlaşdırır.

Samir