Atlantik okeanının dərinliklərində uzun illər səssizcə yatan və qitələrarası kommunikasiya üçün əsas simvollardan biri hesab edilən TAT-8 kabeli uzun yuxusundan oyandırılır. 1988-ci ildə döşənən bu nəhəng struktur ABŞ, İngiltərə və Fransanı fiber optik texnologiyası ilə birləşdirən ilk dənizaltı xətt idi.

HİT.az xəbər verir ki, öncəki yeddi kabeldən fərqli olaraq, TAT-8 mis tellər yerinə işıq sürətində məlumat daşıyan şüşə liflərdən istifadə edirdi. Adını “Trans-Atlantik Telefon” ifadəsinin qısaltmasından alan bu xətt əvvəlcə yalnız telefon danışıqları üçün nəzərdə tutulmuşdu. Zamanla məlumat trafikinə uyğunlaşdırılan kabel saniyədə 20 megabit sürətinə çatdı ki, o dövr üçün bu rəqəm böyük bir nailiyyət idi.

2002-ci ildə təmirinin çox baha başa gəlməsi səbəbindən istifadədən çıxarılan TAT-8, o gündən bəri okean dibində qalmışdı. Hazırda Subsea Environmental Services şirkəti tarixi kabeli səthə çıxararaq geri dönüşümə yönəldir. Əsas məqsəd yalnız ətraf mühitin təmizlənməsi deyil; kabelin işğal etdiyi təhlükəsiz və uğurlu marşrut yeni nəsil yüksək tutumlu kabellər üçün boşaldılır.

Kabelin okeandan çıxarılması sadəcə robotlar tərəfindən edilən sürətli bir proses deyil. İçindəki həssas şüşə lifləri qorumaq üçün kablonun gövdədə əl ilə sarılması tələb olunur. Bu, prosesi yavaş və səbr tələb edən bir sənət halına gətirir. Lakin bu əməyin nəticəsi bazarda qiymətli xammaldır. Xüsusilə yaxın illərdə gözlənilən mis qıtlığını nəzərə alaraq, kabeldəki keçiricilərin geri dönüştürülməsi ciddi iqtisadi qazanc təmin edir.

TAT seriyası 1956-cı ildə döşənən ilk xətdən 2020-ci ildə emekliye ayrılan TAT-14-ə qədər 60 ildən artıq bir kommunikasiya irsini göstərir. Bugünkü internet trafikin təxminən 99%-i peyklər və mobil şəbəkələrdən deyil, okean dibindəki bu gizli xətlərdən keçir. Google, Meta və Microsoft kimi texnologiya nəhənglərinin bu sahəyə milyardlarla dollar investisiya etməsinin əsas səbəbi də budur. Fiber optik texnologiyası Starlink kimi peyk layihələri ilə müqayisədə daha aşağı gecikmə və yüksək sabitlik təmin etdiyi üçün əhəmiyyətini qoruyur.

Bütün bu proses 1858-ci ildə döşənən ilk teleqraf kabeli ilə başlayıb. O dövrdə texnoloji imkanların məhdudluğu səbəbindən yalnız bir neçə ay işləyən bu ilk xətt, bugünkü rəqəmsal dünyanın təməlini qoyub. TAT-8-in okeandan çıxarılması bir dövrün sonunu simvollaşdırır, lakin yerinə qoyulacaq yeni kabellərlə qlobal kommunikasiya şəbəkəsi daha güclü bir quruluşa çevriləcək.

Samir