Maks Plank İnstitutunun Bioloji Kibernetika üzrə alimləri ilk dəfə olaraq balıqlarda insan yuxusuna bənzər mürəkkəb yuxu quruluşu aşkar ediblər. Buraya gündüz mürgüləməyə bənzər vəziyyət də daxildir. 

HİT.az xəbər verir ki, tədqiqatın nəticələri “Nature Communications” jurnalında (NatCom) dərc olunub.

Tədqiqatın nəticələri yuxunun mürəkkəb mərhələlərinin əsasən məməlilərə xas olması barədə əvvəlki təsəvvürləri sual altına alır.

İnsanlarda ən tanınmış yuxu mərhələlərindən biri REM-yuxudur — sürətli göz hərəkətləri ilə xarakterizə olunan və ən canlı yuxuların görüldüyü mərhələ. Alimlər müəyyən ediblər ki, danio-rerio balıqlarında da istirahət dövrləri eyni dərəcədə sadə deyil.

Tədqiqatçılar dörd fərqli yuxu vəziyyəti aşkar ediblər: onlardan üçü göz hərəkətləri ilə müşayiət olunur, biri isə olmur. Alimləri xüsusilə QEM-1 adlandırılan vəziyyət təəccübləndirib. Bu hal demək olar ki, yalnız gündüz vaxtı müşahidə olunur. Bu mərhələdə balıqları oyatmaq daha çətin olur və beyin aktivliyi əhəmiyyətli dərəcədə azalır ki, bu da sadəcə istirahət deyil, tam yuxu vəziyyətini göstərir.

Müşahidələr üçün alimlər sərbəst hərəkət edən danio-rerio sürfələrinin göz hərəkətlərini, bədən aktivliyini və beyin fəaliyyətini sutkalıq rejimdə izləyə bilən xüsusi mikroskopdan istifadə ediblər. Bu balıqların şəffaf beyinləri sayəsində tədqiqatçılar real vaxtda demək olar ki, bütün neyronların fəaliyyətini qeydə ala biliblər.

Təhlillər göstərib ki, yuxunun müxtəlif mərhələləri daxili bioloji saatlarla — sirkad ritmlərlə tənzimlənir. Gecə vaxtı daha çox göz hərəkətləri olmayan yuxu müşahidə olunur, göz hərəkətli vəziyyətlərdən biri gecə pik həddə çatır, digəri isə səhərə yaxın güclənir.

Gündüz müşahidə edilən QEM-1 vəziyyəti isə ən qeyri-adi hal kimi qiymətləndirilib. Bu mərhələ yalnız gündüz yaranır və beynin aktivliyinin kəskin azalması ilə müşayiət olunur. Alimlərin fikrincə, bu hal insanlardakı gündüz mürgüləməsinə bənzəyir.

Tədqiqatın müəllifləri hesab edirlər ki, bu kəşf yuxunun təkamülünü və onun funksiyalarını daha yaxşı anlamağa kömək edəcək. Hazırda alimlər yuxunun müxtəlif mərhələlərinin nə üçün lazım olduğunu və göz hərəkətlərinin məlumatın işlənməsi və beynin bərpası ilə əlaqəsini araşdırırlar.

Samir