Yuxu bədənin sadəcə müvəqqəti sönməsi deyil, o, beynin gecə təmizliyi, xatirələrin çeşidlənməsi və hüceyrələrin yenilənməsi üçün zəruri olan bioloji proqramdır. Bu proqramı dayandırdıqda, yəni heç yatmadıqda orqanizmdə addım-addım təhlükəli bir domino effekti başlayır.

Bəs yatmasaq nə baş verər?

Hit.az bu sualın cavabını araşdırıb:

İlk 24 saat: “Sərxoşluq” zonasında
İlk sutkanı yuxusuz keçirdikdə beyin artıq “qəza rejimi”nə keçir. Qanda 0.10% spirt varmış kimi reaksiyalar ləngiyir, diqqət zəifləyir və mühakimə qabiliyyəti dumanlanır. Bədən yorğunluqla mübarizə aparmaq üçün stres hormonu olan kortizol və adrenalin ifraz etməyə başlayır; nəticədə özünüzü həm qeyri-adi dərəcədə həyəcanlı, həm də mənəvi olaraq tükənmiş hiss edirsiniz.

48 saat: Mikro-yuxular və bioloji xaos
İki gün yuxusuz qaldıqda immun sistemi kəskin zəifləyir, iltihab göstəriciləri artır. Ən təhlükəli məqam mikro-yuxuların başlamasıdır. Beyin sizin iradənizdən kənar, gözləriniz açıq olsa belə, 1-15 saniyəlik müddətə “sönür”. Sükan arxasında və ya diqqət tələb edən işlərdə bu bir neçə saniyə həyati risk deməkdir.

72 Saat: Reallığın itməsi və hallüsinasiyalar
Üçüncü gündən etibarən beyin mühitdən gələn siqnalları doğru emal edə bilmir. Olmayan kölgələr görmək, pıçıltılar eşitmək və paranoik düşüncələrə qapılmaq başlayır. Qısamüddətli yaddaş zənciri qırılır; sadə cümlələri anlamaq və ya başladığınız nitqi tamamlamaq demək olar ki, qeyri-mümkün olur.

Görünməyən tərəfdə isə bədən daxildən zədələnir. Beynin “zibil” təmizliyi dayanır: Dərin yuxu zamanı beynin qliomfatik sistemi gündüz toplanan toksik zülalları təmizləyir. Yatmadıqda bu tullantılar neyronlar arasında toplanaraq beyin hüceyrələrini zədələyir.

Həmçinin, maddələr mübadiləsi pozulur. Yəni acılıq hormonu olan qrelin kəskin artır, toxluq hormonu leptin düşür. Beyin böhran rejimində olduğu üçün dayanmadan zərərli və yüksək kalorili qidalar tələb edir. Bundan başqa, ürək-damar sistemi gərginləşir. Beləcə, qan təzyiqi düşmür, ürək ritmi pozulur və infarkt riski dəfələrlə artır.

Unutmayın ki, yuxu vaxt itkisi və ya ömrü qısaldan bir fasilə deyil. O, şüurun və bədənin hər gün özünü yenidən yaratdığı ən vacib bioloji mexanizmdir. Yuxudan imtina etmək bədəninizi mühərriki söndürmədən minlərlə kilometr sürməyə bənzəyir. Nəticədə, tez və ya gec o mühərrik sıradan çıxır. Ona görə hər gün ən azı 7-8 saat yatmağa çalışın.

Pərviz