Azərbaycanda quş əti bazarı illərdir ki, əsasən toyuq əti ilə assosiasiya olunur. Marketlərdə, bazarlarda, restoran menyularında ən çox rast gəlinən quş əti məhz toyuqdur. Lakin bu sahə yalnız bir məhsulla məhdudlaşmır. Bazarlarda hinduşka, qaz, ördək və bildirçin kimi digər quş ətlərinə də rast gəlinir. Amma onların bazardakı mövqeyi və tələbat səviyyəsi toyuq əti ilə müqayisədə xeyli zəifdir.

Ekspertlər hesab edirlər ki, Azərbaycanda quş əti bazarı çoxşaxəli olsa da, struktur baxımından qeyri-bərabər inkişaf edir. Toyuq əti bazarın əsas dayağı olaraq qalır, hinduşka, qaz, ördək və bildirçin əti isə daha çox əlavə, alternativ seçim rolunu oynayır.

Mütəxəssislərin fikrincə, bu sahədə istehsalın genişləndirilməsi və sənaye əsaslı quşçuluğun digər növlər üzrə inkişafı həm qiymətlərin sabitləşməsinə, həm də istehlakın artmasına şərait yarada bilər. Əks halda, bu quş ətləri uzun müddət bazarda məhdud tələbat və yüksək qiymət seqmentində qalmaqda davam edəcək.

Kənd təsərrüfatı məsələləri üzrə ekspert Mircavid Həsənov bildirir ki, Azərbaycanda quş əti bazarında daxili tələbat əsasən yerli istehsal hesabına qarşılanır. Onun sözlərinə görə, qırmızı ətlə müqayisədə toyuq əti istehsalını qənaətbəxş hesab etmək olar: “Ölkədə bu sahədə peşəkar şəkildə fəaliyyət göstərən quşçuluq fabrikləri mövcuddur, eyni zamanda kiçik sahibkarların yaratdığı təsərrüfatlar da bazarın formalaşmasında rol oynayır”.

Mircavid Həsənovun fikrincə, Azərbaycan quşçuluq sahəsində təkcə daxili bazarla kifayətlənməməlidir: “Bu sahənin ixrac potensialı mövcuddur və quşçuluq üçün geniş torpaq sahələrinin tələb olunmaması əlavə üstünlükdür. Lakin əsas problem yem rasionu ilə bağlıdır. Yem məhsullarının böyük hissəsi xaricdən idxal olunur. Əgər ölkə yemlə özünü təmin edə bilsə, yerli quş əti xarici bazarlara da çıxa bilər”.

Ekspert diqqətə çatdırır ki, toyuqdan başqa digər quş növləri üzrə Azərbaycanda iri sənaye təsərrüfatları mövcud deyil. Hinduşka, qaz və ördək əsasən kənd şəraitində, kiçik ailə təsərrüfatlarında yetişdirilir və istehsal həcmi məhduddur. Bu da qiymətlərdə ciddi fərqlərin yaranmasına səbəb olur. Onun sözlərinə görə, bazarda toyuq əti bol olduğu üçün istehlakçılar əsasən bu məhsula üstünlük verirlər: “İnsanlar istənilən vaxt marketdən hinduşka, qaz və ya ördək əti tapa bilmədikdə, alternativ olaraq toyuq alırlar”.

Mircavid Həsənov hesab edir ki, bu sahədə ixtisaslaşmış iri təsərrüfatların yaradılması mümkündür: “Məsələn, hinduşka istehsalı ilə məşğul olan müəssisələr yaradıla bilər. Hazırda hinduşka əti daha çox delikates məhsul kimi qəbul olunur və əsasən restoranlarda təqdim edilir. İstehsal kütləvi olmadığı üçün qiyməti yüksəkdir və bazarda kiloqramı orta hesabla 17-18 manat civarındadır. Azərbaycanın geniş sulu əraziləri ördəkçiliyin inkişafı üçün də böyük imkanlar yaradır. Lakin bu sahədə biznes qurmağa maraq zəifdir. Bu, daha çox biznes təfəkkürü ilə bağlı məsələdir. Sahibkarlar gəlirli olduğunu gördükləri sahələrə yönəlirlər və hazırda toyuqçuluq daha cəlbedici hesab olunur. Halbuki beynəlxalq təcrübədə, məsələn, Çində ördək broylerlərinin geniş yayılması bunun mümkün olduğunu göstərir”.

İqtisadçı-ekspert Akif Nəsirli isə bildirir ki, Azərbaycanda quş ətinə tələbat kifayət qədər yüksəkdir: “Ölkədə formalaşmış bir tendensiya var: hər hansı məhsula tələbat artan kimi, qiymətlər sürətlə yüksəlir. Bu hal quş əti bazarında da müşahidə olunur”.

Ekspert qeyd edir ki, ümumi qiymət artımı inflyasiya ilə bağlıdır, lakin quş əti bazarında bahalaşma daha kəskin hiss olunur. Bununla yanaşı, həm daxili istehsalda, həm də idxalda artım müşahidə edilir.

Ekspert bildirir ki, istehlakçılar arasında əsas üstünlük hələ də toyuq ətinə verilir. Hinduşka əti isə daha çox özünəməxsus seqmentə malikdir və əsasən bayram günlərində alınır. Digər quş ətləri isə bəzən alternativ seçim kimi bazara daxil olur: “Məsələn, alıcı toyuq əti tapa bilmədikdə ördək və ya digər quş ətlərinə üstünlük verir və bazar bu yolla tarazlaşır”.

Azərbaycan Quş Əti, Yumurta İstehsalçıları və İxracatçıları Assosiasiyası İctimai Birliyinin rəhbəri Mürvət Həsənli də bildirir ki, ölkədə ən çox istehlak olunan quş əti növü toyuqdur. Onun sözlərinə görə, adambaşına illik toyuq əti istehlakı təxminən 18-20 kiloqram təşkil edir. Digər quş ətləri arasında isə toyuqdan sonra ən çox hinduşka istehlak olunur. Bu məhsullar əsasən qış mövsümündə süfrələrdə yer alır. Ördək və qaz ətindən istifadə də az miqdarda, mövsümi xarakter daşıyır. Bildirçin isə sənaye üsulu ilə istehsal olunur və bazarda müəyyən alıcı kütləsinə malikdir.

Mürvət Həsənli qeyd edir ki, ayrı-ayrı regionlarda, məsələn, Zaqatalada hinduşka, bəzi rayonlarda isə ördək təsərrüfatları fəaliyyət göstərir. Bildirçin istehsalı isə Bakıətrafı ərazilərdə və bir sıra rayonlarda sənaye əsaslı şəkildə aparılır. Hazırda xarici bazarlara əsasən toyuq məhsulları ixrac olunur və yaxın perspektivdə, xüsusilə Çin bazarına ixracın artırılması hədəflənir. Onun sözlərinə görə, 2016-cı ildən bu günədək toyuq ətində ciddi qiymət sıçrayışı müşahidə olunmayıb. Digər quş növləri üzrə isə sənaye istehsalının məhdudluğu səbəbindən qiymətlərin tənzimlənməsi mümkün olmur.

"Kaspi" qəzeti