Sakit görünən çay sularının dibində, kölgə və səssizlik içində yaşayan bir nəhəng var ki, onu görən balıqçılar ya heyran qalır, ya da ehtiyatla geri çəkilir.

“Yeni Sabah” xəbər verir ki, xalq arasında Naqqa və ya Naxa adlandırılan bu balıq illərdir həm mətbəxdə, həm də söhbətlərdə mübahisə mövzusudur. Kimisi onu “suyun dibini təmizləyən çirkli balıq” sayır, kimisi isə güclü, dadlı və faydalı su canlısı kimi qiymətləndirir.

Əslində isə söhbət elmi ədəbiyyatda “Silurus glanis” kimi tanınan nəhəng yayın balığından gedir.

Bu balıq Azərbaycanda əsasən Kür çayı və Araz çayı hövzələrində, eləcə də Xəzər dənizi ilə əlaqəli su sistemlərində yayılıb. Uzun, güclü bədəni, geniş ağzı və bığa bənzər hiss orqanları ilə tanınır. Dibdə yaşasa da, passiv deyil, əksinə, əsasən canlı ovla qidalanan yırtıcıdır. Kiçik balıqları, qurbağaları, xərçəngkimiləri ovlayır, bəzən isə çöküntüdə olan orqanizmlərlə də qidalana bilir. Bu xüsusiyyət onun haqqında yaranmış yanlış təsəvvürlərin əsas səbəbidir.

Naqqa balığının qida dəyəri kifayət qədər yüksəkdir. Əti zülalla zəngindir, bədən toxumalarının bərpasına və əzələ inkişafına kömək edir. Tərkibində omeqa-3 yağ turşuları olduğu üçün ürək-damar sağlamlığına müsbət təsir göstərir, xolesterin balansının qorunmasına dəstək olur. Fosfor və kalsium kimi minerallar sümük və diş sağlamlığı üçün faydalıdır. B qrup vitaminləri sinir sisteminin fəaliyyətinə və enerji mübadiləsinə kömək edir. Yağlı, lakin yumşaq teksturalı ətə malik olduğuna görə bəzi bölgələrdə xüsusi delikates sayılır.

Bununla yanaşı, bu balıq haqqında xalq arasında müxtəlif miflər dolaşır. Ən geniş yayılmış inanclardan biri onun yalnız çirk və nəcis ilə qidalanmasıdır. Elmi müşahidələr isə göstərir ki, bu balıq yırtıcıdır və qida zəncirində aktiv ovçu rolunu oynayır. Digər məşhur mif onun “təhlükəli” və ya “insana hücum edən” balıq olması ilə bağlıdır. Böyük ölçüsünə baxmayaraq, insan üçün real təhlükə yaratması çox nadir və faktiki olaraq təsdiqlənməmiş hallardır.

Maraqlı məqamlardan biri də bu balığın tez-tez digər iri balıq növləri ilə qarışdırılmasıdır. Bəzi hallarda bazarlarda və restoranlarda onun adı ilə başqa balıqlar təqdim edilir ki, bu da istehlakçılar arasında çaşqınlıq yaradır.

Halbuki Naqqa balığının selikli dərisi, pulcuqsuz səthi və geniş ağız quruluşu onu asanlıqla fərqləndirməyə imkan verir.

Ekosistem baxımından bu balıq su hövzələrinin təbii balansında mühüm rol oynayır. O, zəif və xəstə balıqları ovlayaraq populyasiyanın sağlam qalmasına kömək edir. Bu səbəbdən onu yalnız qida mənbəyi kimi deyil, həm də su mühitinin “tənzimləyici canlısı” kimi qiymətləndirmək olar. Naqqa balığı ətrafında dolaşan miflərə baxmayaraq, həm bioloji xüsusiyyətləri, həm qida dəyəri, həm də ekoloji rolu baxımından diqqətəlayiq bir canlıdır. Onun haqqında formalaşmış “çirkli balıq” imici daha çox müşahidə edilən yaşayış mühitinin təsirindən yaranmış xalq təsəvvürüdür, elmi reallıq isə onu güclü, uzunömürlü və faydalı bir su yırtıcısı kimi təqdim edir.