Yeni tədqiqatlar aktiv həyat tərzinin uzunömürlülük üzərində təsirini bir daha ortaya qoyur. Məlumata görə, hər gün cəmi 5 dəqiqə əlavə fiziki fəaliyyət və ya oturaq vaxtın 30 dəqiqə azaldılması sağlam və daha uzun ömrün açarı ola bilər.

HİT.az xəbər verir ki, aparılan yeni araşdırmaya əsasən, gündəlik həyata kiçik dəyişikliklər etmək — məsələn, hər gün 5 dəqiqə artıq idmanla məşğul olmaq və ya yarım saat daha az oturmaq — həyat müddətini uzada, ölüm riskini isə azalda bilər.

İki ayrı tədqiqatın nəticələri göstərir ki, fiziki aktivliyi və yuxu müddətini gündə cəmi 5 dəqiqə artırmaq, oturaq vaxtı isə 30 dəqiqə azaltmaq ümumi ölüm göstəricilərində əhəmiyyətli enişlə əlaqəlidir. Nəticələr “The Lancet” elmi jurnalında dərc olunub və gündəlik fəaliyyətlərdə edilən kiçik, real dəyişikliklərin ölümlərin 20 faizə qədərinin qarşısını ala biləcəyini göstərib.

Gündəlik 5 dəqiqəlik dəyişikliklərin təsiri

Araşdırmaya görə, gündə artıq 5 dəqiqə orta intensivlikdə yerimək, hazırda gündə təxminən 17 dəqiqə aktiv olan böyüklərin əksəriyyətində ölüm riskinin təxminən 10 faiz azalması ilə əlaqələndirilir. Orta intensivlikli fiziki fəaliyyəti gündə əlavə 10 dəqiqəyə çatdırmaq isə bu göstəricini 15 faizə qədər yüksəldir.

Daha hərəkətsiz həyat tərzi keçirən şəxslərdə də oxşar nəticələr müşahidə olunub. Gündə cəmi 2 dəqiqə orta intensivlikdə aktiv olan insanlarda əlavə 5 dəqiqəlik fəaliyyət ölüm riskini təxminən 6 faiz, 10 dəqiqəlik artım isə 9 faiz azaldır.

Oturaq vaxtın azaldılması da önəmlidir

Tədqiqat göstərib ki, böyüklərin əksəriyyətində gündəlik oturaq vaxtın bir saat azaldılması ümumi ölüm riskinin 13 faiz aşağı düşməsi ilə əlaqəlidir. Dünya Səhiyyə Təşkilatı (“WHO”) böyüklərə həftədə azı 150 dəqiqə orta və ya yüksək intensivlikli fiziki aktivlik tövsiyə etsə də, bir çox insan bu hədəfə çata bilmir.

Məhz buna görə tədqiqatın müəllifləri qısa gəzinti etmək və ya oturma müddətini yarım saat azaltmaq kimi “real və əlçatan davranış dəyişiklikləri”nin təsirini araşdırıblar. Gündə oturaq vaxtın 30 dəqiqə azaldılması (orta statistik yetkin insan üçün ümumi hərəkətsiz vaxtın təxminən 5 faizi) ölümlərin 7 faizdən çoxunun qarşısının alınması ilə əlaqələndirilib.

Araşdırma Norveç, İsveç, ABŞ və Böyük Britaniyada yerləşən “UK Biobank” daxil olmaqla yeddi bölgədən 135 mindən çox yetkin şəxsin məlumatlarına əsaslanıb. İştirakçılar səkkiz il ərzində izlənilib. “UK Biobank” elmi tədqiqatlar üçün yüz minlərlə könüllüdən bioloji, sağlamlıq və həyat tərzi məlumatları toplayır.

Mütəxəssis rəyi

Tədqiqatçılar cihazlarla ölçülən fiziki aktivlik və hərəkətsiz vaxt məlumatlarından istifadə edərək, gündəlik kiçik artımların potensial olaraq qarşısı alına bilən ölümlərin payını hesablayıblar. Bunun müşahidə xarakterli analiz olduğu və birbaşa səbəb-nəticə əlaqəsini sübut etmədiyi də vurğulanıb.

“Brunel University London”da müəllim kimi çalışan və araşdırmada iştirak etməyən Daniel Beyli bildirib ki, bu tədqiqatın ən ümidverici tərəfi gündə cəmi 5 dəqiqə orta və ya yüksək intensivlikdə fiziki fəaliyyətin belə fayda verə bilməsidir. Onun sözlərinə görə, bu, artıq çox az hərəkət edən insanlar üçün də real və tətbiq edilə bilən yanaşmadır.

Beyli əlavə edib ki, orta intensivlikli fəaliyyətlər nəfəsin bir qədər sürətlənməsinə və bədənin isinməsinə səbəb olan hərəkətlərdir. Bu baxımdan, sürətli gəzinti, ev işləri və ya bağçılıq kimi gündəlik fəaliyyətlər kifayət edə bilər.

Avropada hərəkətlilik səviyyəsi

Ən son “Eurobarometer” idman və fiziki aktivlik sorğusuna əsasən, avropalıların təxminən 45 faizi ümumiyyətlə idman etmir və ya fiziki fəaliyyətlə məşğul olmur. Sorğuda iştirak edənlərin təxminən 40 faizi isə rəqs, bağçılıq və ya nəqliyyat məqsədilə velosiped sürmək kimi səbəblərlə aktiv olduqlarını bildirib. Digər tərəfdən, məlumatların toplanmasından əvvəlki həftə ərzində iştirakçıların təxminən 13 faizi bir dəfədə belə ən azı 10 dəqiqə yeriməyib.

Yuxu və qidalanma da rol oynayır

“eClinicalMedicine” jurnalında dərc olunan ikinci araşdırma göstərib ki, yuxu vərdişləri və qidalanmada edilən kiçik dəyişikliklər də həyat müddətinə müsbət təsir göstərə bilər. Analizə əsasən, yuxu, fiziki aktivlik və qidalanma baxımından ən zəif göstəricilərə malik şəxslərdə gündə əlavə 5 dəqiqə yuxu və yarım porsiya artıq tərəvəz bir il daha uzun yaşamaqla əlaqələndirilir.

Tədqiqatçılar “UK Biobank”dan təxminən 60 min iştirakçının məlumatlarına əsaslanaraq statistik model qurub və müxtəlif davranış kombinasiyalarının həyat müddətinə təsirini qiymətləndiriblər. Nəticələrə görə, təkcə yuxu müddətini artırmaqla bir il əlavə ömür qazanmaq üçün gündə 25 dəqiqə artıq yatmaq lazımdır, maksimal artım isə üç ilə çata bilər.

Araşdırmada qeyd olunur ki, ən pis vərdişlərə malik şəxslərlə müqayisədə gündə 7–8 saat yuxu, gündə 40 dəqiqədən çox orta və ya yüksək intensivlikli fiziki fəaliyyət və sağlam qidalanma doqquz ildən artıq əlavə həyat və sağlam ömür müddəti ilə əlaqəlidir.

Samir