Hüceyrələrin qocalması təkcə zədələrin toplanması ilə deyil, həm də onların ixtisaslaşmasını və funksiyalarını müəyyən edən “təlimatları” tədricən itirməsi ilə əlaqəlidir. ABŞ-dakı Altos Labs laboratoriyasının alimləri bu nəticəyə gəliblər. 

HİT.az xəbər verir ki, tədqiqatın nəticələri "The National Library of Medicine" (NLM) portalında dərc olunub.

Tədqiqatçılar yaş artdıqca insanın müxtəlif toxumalarında gen aktivliyinin necə dəyişdiyini araşdırıblar. Analiz göstərib ki, qocalma zamanı hüceyrələr getdikcə daha çox “mezenximal proqramı” işə salır — bu, əsasən dəstəkləyici birləşdirici toxuma üçün xarakterik genlər toplusudur. Normalda bu proqram yalnız məhdud hallarda aktiv olur, lakin yaşlanma və xəstəliklər zamanı orqanların ixtisaslaşmış hüceyrələrində də özünü göstərməyə başlayır.

Bu “mezenximal sürüşmə”nin sistemli olduğu müəyyən edilib: onun əlamətləri 40-dan çox toxuma növündə və 20 xəstəlikdə, o cümlədən ağciyər fibrozunda və böyrək çatışmazlığında aşkar olunub. Daha güclü sürüşmə xəstəliyin irəliləməsi və pasiyentlərin sağ qalma göstəricilərinin azalması ilə əlaqələndirilib.

Funksiyaların pisləşməsinin səbəbinin məhz bu proses olub-olmadığını yoxlamaq üçün alimlər çapıqlaşma proqramlarını işə salan əsas genlərin aktivliyini zəiflədiblər. Nəticədə hüceyrələr daha gənc vəziyyətə xas olan epigenetik xüsusiyyətləri qismən bərpa edib. Oxşar effekt “qismən yenidən proqramlaşdırma” adlanan üsulla da əldə olunub — bu zaman hüceyrə yaddaşını silmədən, genlərin iş mexanizmini dəyişən faktorlar qısa müddətə aktivləşdirilir.

Daha əvvəl siçanlar üzərində aparılan təcrübələr göstərmişdi ki, belə qısa “impuls”lu yenidən proqramlaşdırma toxumaların funksiyasını yaxşılaşdıra və qocalmanın molekulyar əlamətlərini zəiflədə bilər. Lakin müəlliflər vurğulayırlar ki, bu metod son dərəcə dəqiq dozalanma tələb edir: həddindən artıq müdaxilə toxumaların işini poza və şişlərin yaranma riskini artıra bilər.

Alimlərin sözlərinə görə, hüceyrə sağlamlığının bərpası və qorunması müasir biotibbin əsas vəzifələrindən biridir. Bu cür yanaşmaların ilk klinik sınaqlarının lokal şəkildə — məsələn, effektin ciddi nəzarət edilə bildiyi göz toxumalarında — aparılması planlaşdırılır.

Samir