"Oturaq həyat – yeni siqaret çəkilməkdir” ifadəsini daim eşidirik və artıq bu, sağlam həyat tərzi ilə bağlı bir aksiomaya çevrilib. Bizə öyrədilib ki, kresloda və ya divanda keçirdiyimiz hər dəqiqə orqanizmin yaşlanmasını qaçılmaz olaraq sürətləndirir. Əvvəlki tədqiqatlar uzunmüddətli oturmanı koqnitiv zəifləmə ilə əlaqələndirirdi.

Amma yeni elmi iş bu mənzərəni mürəkkəbləşdirir və təklif edir ki, hərəkətsiz davranışın beyin sağlamlığına təsiri insanın bu zamanı necə keçirməsindən asılıdır – xüsusilə oturmanın “aktiv” və ya “passiv” olmasından.

HİT.az xəbər verir ki, bu barədə Inc.com yazıb.

"Journal of Alzheimer’s Disease"də dərc olunan iş oturma ilə koqnitiv sağlamlıq arasındakı əlaqəni araşdırır. Hal-hazırda dünyada 55 milyondan çox insan demensiya, o cümlədən Alzheimer xəstəliyi ilə yaşayır, hər il isə təxminən 10 milyon yeni hadisə qeyd olunur.

Əvvəlki tədqiqatlar oturaq həyat tərzini koqnitiv zəifləmə ilə əlaqələndirsə də, bir çoxu oturmanı tək, homogen fəaliyyət kimi qiymətləndirirdi. Bu yeni iş daha incə bir yanaşma tətbiq edir – aktiv oturma (məsələn, kitab oxumaq, oyunlar) və passiv oturma (məsələn, televiziya izləmək) arasında fərqləndirmə edərək, müxtəlif oturaq fəaliyyətlərin beyinə təsirini daha yaxşı anlamağa çalışır.

Tədqiqatçılar EMBASE, Web of Science, PsycINFO, CINAHL, Medline, SPORTDiscus, PubMed və Scopus daxil olmaqla səkkiz elektron bazadan məlumatları 2024-cü ilin sentyabrına qədər analiz ediblər. Onlar gündəlik, təbii şərtlərdə baş verən oturaq fəaliyyətləri nəzərdən keçirən 85 tədqiqatın sistematik icmalını aparıblar, yəni xüsusi olaraq koqnitiv funksiyaları stimullaşdırmaq üçün hazırlanmış proqramları deyil.

“Tərzli oturma həqiqətən önəmlidir. Bu nəticələr göstərir ki, gündəlik kiçik seçimlər – məsələn, televiziya izləmək əvəzinə kitab oxumaq – yaşlandıqca beyin sağlamlığının qorunmasına kömək edə bilər", deyə ictimai sağlamlıq sahəsində tədqiqatçı və işin həmmüəllifi Pol Qardiner bildirib.

Analiz zamanı Qardiner və həmkarları müəyyən ediblər ki, aktiv oturma – kitab oxumaq, kart oyunları oynamaq və kompüter istifadə etmək – daima daha yaxşı koqnitiv sağlamlıq ilə əlaqəli olub. Bu fəaliyyətlər icraedici funksiyaların, epizodik və işçi yaddaşın yaxşılaşması ilə bağlıdır.

Passiv oturma isə əksinə, demək olar ki, həmişə mənfi koqnitiv nəticələrlə bağlıdır. Televiziya izləmək kimi fəaliyyətlər, insanın həm fiziki, həm də zehni olaraq “söndüyü” fəaliyyətlər, daha aşağı koqnitiv məhsuldarlıq və demensiya riskinin artması ilə əlaqələndirilib.

Bədən tərbiyəsi beyin sağlamlığı üçün hələ də vacibdir, amma əldə olunan məlumatlar göstərir ki, zehni məşğuliyyət də önəmlidir – və bunun üçün mütləq stuldan qalxmaq lazım deyil. Oturaraq aktiv beyin fəaliyyəti əhəmiyyətli koqnitiv fayda verə bilər.

Qardiner və həmkarları ümid edirlər ki, bu nəticələr gələcək tədqiqatlar üçün əsas olacaq və ictimai sağlamlıq tövsiyələrinə incəlik əlavə edəcək. Onlar təklif edirlər ki, yalnız oturma vaxtının azaldılmasına diqqət yetirmək əvəzinə, passiv və aktiv oturaq davranış arasındakı fərqə diqqət yetirilsin, insanlara daha şüurlu seçim imkanı verilsin.

“Sağlamlıq məsləhətləri sadəcə ‘daha az oturun’ çağırışından, oturarkən daha zehni aktiv fəaliyyətləri təşviq etməyə keçə bilər. Bu, insanların beyin sağlamlığını uzunmüddətli qorumaq və demensiya riskini potensial olaraq azaltmaq üçün sadə və realist dəyişikliklər etməsinə kömək edə bilər", deyə Qardiner bildirib.

Samir