Yuxusuzluq sağlamlıq üçün ciddi nəticələrə yol aça bilər. Tədqiqatlara görə, davamlı yuxusuzluq yaddaş və məhsuldarlığa mənfi təsir göstərir.
HİT.az xəbər verir ki, bu barədə Inc.com yazır.
"Nature Neuroscience" jurnalında dərc edilmiş son araşdırma isə yuxusuzluğun beynimizə necə təsir etdiyini daha dərindən izah edir. MIT və Boston Universitetindən olan alimlər 19–40 yaş arası 26 sağlam yetkin iştirakçını tədqiqatda iştirak etdiriblər. Hər bir iştirakçı iki dəfə eyni test protokolundan keçib: bir dəfə tam yuxudan sonra, bir dəfə isə bütün gecəni yuxusuz keçirdikdən sonra.
Yuxu çatışmazlığı diqqəti toplamağı çətinləşdirir. Yuxusuz qalan iştirakçıların reaksiyası yavaşlayır və diqqət testlərində daha çox siqnalları qaçırırlar. Ən maraqlı məqam isə bu səhvlərin baş verdiyi anlarda beyində nələrin olduğunu göstərir.
“Adətən yuxu zamanı onurğa mayesi beyin boyunca hərəkət edir və gündəlik fəaliyyət zamanı toplanan tullantıları çıxarmağa kömək edir. Bu araşdırmada yuxusuz gecədən sonra oxşar maye dalğaları yuxu almayan iştirakçılarda belə ortaya çıxır və bu hadisələr qısa diqqət pozuntularına təsadüf edir”, deyə məqalədə bildirilir.
İştirakçılarda həmçinin koordinasiyalı dəyişikliklər müşahidə olunub: göz bəbəkləri daralır, nəfəs və ürək döyüntüsü yavaşlayır, beyin dalğalarının xüsusiyyəti dəyişir. Lakin diqqət bərpa olunanda bütün siqnallar əksinə çevrilir.
Alimlər qeyd edirlər ki, kifayət qədər yuxu olmadıqda beyin rəqabət aparan prioritetlərlə məşğul olur.
“Yuxu zamanı beyin daxili funksiyaları, o cümlədən metabolik tullantıların çıxarılması ilə bağlı maye hərəkətini yerinə yetirir. Oyaq olduqda isə diqqət və reaksiya prioritetləşdirilir. Yuxu azaldıqda bu proseslər yox olmur, əksinə qısa partlayışlarla gündəlik fəaliyyətə müdaxilə edir və diqqəti azaldır”, deyə resurs izah edir.
Böyük əksəriyyət yetkin insanlar müəyyən dərəcədə yuxusuzluqla yaşayır. Ağlınıza gəlir ki, bir gecə yuxusuz qalsanız da, ertəsi gün demək olar ki, normal funksiyalaşa bilərsiniz. Lakin yuxu çatışmazlığının təsirləri qısa, demək olar ki, görünməyən diqqət “fasilələri” şəklində ortaya çıxa bilər və bunları nəzarət etmək mümkün deyil.
Bu qısa fasilələr diqqətin vacib olduğu vəziyyətlərdə – avtomobil idarə edərkən, vacib qərarlar verərkən, mürəkkəb tapşırıqları yerinə yetirərkən və ya sadəcə söhbətə fokuslanmağa çalışarkən ciddi nəticələr doğura bilər.
“Neyrodegenerativ xəstəliklərin əksəriyyəti yuxu pozuntularından on illər öncə başlayır. Biz artıq yuxunu yaşlanmaya bağlı xəstəliklərin qarşısını almaq imkanı kimi qiymətləndirməyə başlayırıq”, deyə Roçester Universitetindən neyrobioloq Mayken Nederqard vurğulayıb.
Yuxu vacib prosesləri dəstəkləyir və bunları sadəcə təxirə salmaq mümkün deyil. Yuxu itirildikdə yalnız yorğunluq yaranmır, həm də beynin işi hər an dəyişir və bəzən siz bunu hiss etmədən diqqəti itirirsiniz.
Samir
