Məşq əhəmiyyətli çəki itkisi üçün əsas amil olmaya bilər, lakin çəkinin saxlanılması və metabolik sağlamlığın yaxşılaşdırılması baxımından mühüm rol oynayır.

Hit.az xəbər verir ki, çəki azalmasının əsasında enerji balansı dayanır: qəbul etdiyiniz kaloridən daha çoxunu yandırdıqda, orqanizm ehtiyat enerjidən istifadə edir və çəki azalır.

Ancaq bu sadə formulun real həyatda tətbiqi daha mürəkkəbdir. Bu barədə "SciTechDaily" yazır.
 
Bir çox insan porsiyaları azaltmaq və ya kalori saymaqla yanaşı müntəzəm məşqlər etməklə nəticəni gücləndirməyə çalışır. Fiziki aktivlik həqiqətən də kalori yandırsa da, tədqiqatlar göstərir ki, yalnız idman adətən tərəzidə böyük dəyişiklik yaratmır.

Bu isə o demək deyil ki, idman əhəmiyyətsizdir. Daimi hərəkət sağlamlığı bir çox istiqamətdə dəstəkləyir və xüsusilə çəki itirdikdən sonra onu qorumaqda dəyərli rol oynayır.

Niyə məşq arıqlamağa zəmanət vermir?

Bir sıra bioloji və davranış amilləri məşqin avtomatik olaraq əhəmiyyətli çəki itkisinə gətirmədiyini izah edir.

İdman iştahanı artıra və nəticədə daha çox qida qəbuluna səbəb ola bilər. Bundan əlavə, insanlar məşqdən sonra günün qalan hissəsində şüuraltı şəkildə daha az hərəkət edə bilərlər ki, bu da ümumi kalori çatışmazlığını azaldır.

Orqanizm zamanla daha səmərəli işləməyə başlayır və eyni fəaliyyət zamanı daha az kalori yandırır. Bəzən “metabolik adaptasiya” adlandırılan bu proses bədənin çəki itkisindən qorunmaq meylini əks etdirir. Təkamül baxımından bu, əcdadlarımızı aclıqdan qoruyurdu. Lakin müasir dövrdə bu xüsusiyyət arıqlamağı çətinləşdirən amillərdən birinə çevrilib.

Fiziki aktivliyin əhəmiyyəti

Məşq çəki itkisinin əsas hərəkətverici qüvvəsi olmasa da, çəkinin saxlanılmasında mühüm rol oynaya bilər. 1100-dən çox insanın iştirak etdiyi araşdırma göstərib ki, fiziki aktivlik ilkin çəki itkisinə az təsir göstərir. Lakin arıqladıqdan sonra yüksək aktivlik səviyyəsi nəticənin qorunması ilə sıx əlaqəlidir.

İdman həmçinin sağlamlıq göstəricilərinin yaxşılaşması ilə əlaqələndirilir – xolesterin səviyyəsinin normallaşması, iltihabın azalması, qanda şəkərin daha yaxşı tənzimlənməsi və insulinə həssaslığın artması. Bütün bunlar ürək xəstəlikləri və 2-ci tip diabet kimi problemlərin riskini azaldır.
Məlumatlar göstərir ki, məşqin arıqlama dərmanları (məsələn, "Saxenda") ilə birgə tətbiqi yalnız dərman istifadəsi ilə müqayisədə çəkinin daha yaxşı saxlanılmasına kömək edə bilər.

Çəkinin saxlanılmasının biologiyası

Məşqin arıqlamaqda o qədər də effektiv olmaması, lakin çəki artımının qarşısını almağa kömək etməsi ilk baxışda paradoksal görünə bilər. Bunun səbəbləri tam aydın olmasa da, bir neçə mexanizm mövcuddur.

Birincisi, istirahət zamanı enerji sərfiyyatı ilə bağlıdır. Arıqladıqda, orqanizmin istirahətdə yandırdığı kalori miqdarı gözləniləndən daha çox azalır. Bu isə çəkinin yenidən artmasına şərait yaradır. Məşq isə gündəlik ümumi enerji sərfini artıraraq bu azalmanı qismən kompensasiya edə bilər.

İkinci amil əzələ kütləsi ilə bağlıdır. Çəki itkisi zamanı həm yağ, həm də əzələ azalır. Əzələ itkisi istirahətdə enerji sərfini azaldır. Xüsusilə güc məşqləri (məsələn, pilates və ya ağırlıq qaldırma) əzələ kütləsini qorumağa və ya bərpa etməyə kömək edir. Bu isə maddələr mübadiləsini dəstəkləyərək uzunmüddətli çəki nəzarətinə şərait yaradır.

Məşq metabolizmi qoruyur

Fiziki aktivlik bədənin yağ yandırma qabiliyyətini də qoruyur. Çəki itkisindən sonra orqanizm yağdan enerji kimi istifadə etməkdə daha az səmərəli ola bilər. Lakin intensiv məşqlər yağ yandırmanı və metabolik çevikliyi – mövcud enerji mənbəyindən asılı olaraq karbohidrat və yağ arasında keçid etmə qabiliyyətini – yaxşılaşdırır.

İdman həmçinin insulinə həssaslığı artırır və qanda şəkəri tənzimləmək üçün daha az insulin tələb olunur. Yüksək insulin səviyyəsi isə yağ yığılmasını artıra bilər.

Bundan başqa, fiziki aktivlik yuxunu və əhval-ruhiyyəni yaxşılaşdırır, stressi azaldır. Bu da stress hormonu olan kortizolun səviyyəsini aşağı salaraq yağ toplanmasını azalda bilər. Daimi hərəkət iştahanın və qlükoza səviyyəsinin tənzimlənməsinə də kömək edir, bu isə həddindən artıq yeməyin qarşısını ala bilər.

Qeyd etmək vacibdir ki, insanlar fərqlidir və hər kəs məşqə müxtəlif cür reaksiya verir. Müxtəlif məşq növlərinin də öz üstünlükləri var.

Aerob məşqlər (sürətli gəzinti, velosiped sürmə və ya qaçış) kalori yandırır və yüksək intensivlikdə yağdan enerji kimi istifadə qabiliyyətini artırır. Güc məşqləri isə əzələ kütləsini artırır və qoruyur, bu da istirahətdə daha yüksək enerji sərfini təmin edir.

Beləliklə, məşq arıqlamağın ən güclü vasitəsi olmasa da, çətinliklə əldə olunan nəticəni qorumağa kömək edir. Ən əsası isə, o, tərəzidəki rəqəmlərdən kənarda fiziki və psixi sağlamlıq üçün çoxsaylı faydalar təqdim edir.

Samir