Yaşlanmaq qaçılmazdır, lakin necə yaşlandığımız bizim əlimizdədir. Düzgün vərdişlərlə bədən, zehn və ruh uzun illər gəncliyini qoruya bilər. Sağlam yaşlanmaq bir üstünlük deyil, yaxşı idarə olunmuş həyatın təbii mükafatıdır. 

HİT.az cəbər verir ki, bu barədə Prof. Dr. Osman Müftüoğlu yazır.

Sağlam yaşlanmanın əsas 10 prinsipi

1. Metabolizmanı qoruyun: Uzun ömrün əsası metabolik tarazlıqdır. İnsulin müqaviməti, qarın yağlanması və xroniki iltihab yaşlanmanı sürətləndirir. Sağlam çəki, balanslı qan şəkəri və düzgün işləyən qaraciyər biologiyanızın ən güclü qoruyucusudur.

2. Əzələlərini itirmə: Əzələ itkisi yaşlanmanın təhlükəli mərhələsidir. Əzələlər bədənin dayağıdır; azalanda güc, balans və metabolizm zəifləyir. Direnç məşqləri və keyfiyyətli protein uzun ömrün ən möhkəm zəmanətidir.

3. Yuxunu ciddi qəbul et: Yuxu sadəcə bədəni dinləndirmək deyil; beyin üçün gecə "iş vaxtı" və fabrika ayarlarına dönüşdür. Dərin yuxu sinir sistemini bərpa edir, immuniteti gücləndirir və hormonları balanslaşdırır.

4. Hərəkəti artır: Hərəkət, hüceyrələrin enerji fabriki olan mitokondriyaların sevimli yanacağıdır. Gəzinti və müqavimət məşqləri beyin və damarları qoruyur, hərəkətsizlik isə bədəni daxildən zədələyir.

5. Damarlarını gənc saxla: İnsan damarlarının yaşı qədər gəncdir. Tansiyon, qan şəkəri, iltihab və xolesterolu nəzarətdə saxlasanız, damarlar açıq qalır və orqanlar uzun müddət gənc qalır.

6. Beynini işlət: İstifadə olunmayan demir paslanır. Maraqlar, öyrənmək, musiqi, kitab və dərin söhbətlər beyində yeni sinaptik yollar açır. İşləyən beyin gec yaşlanır.

7. Stresi idarə et: Xroniki stres kortizolu artırıb metabolik tarazlığı pozur. Təbiət, meditasiya və nəfəs məşqləri zehni sakitləşdirir.

8. Sosial əlaqələrini qoruyun: Yalnızlıq artıq tibb sahəsində siqaret qədər təhlükəli bioloji risk kimi qiymətləndirilir. Güclü dostluqlar immuniteti gücləndirir və zehni dözümlülüyü artırır.

9. Bədəninizi ölçün və izləyin: Sağlamlıq, ölçülməlidir. Qan analizləri, görüntüləmə və geyilə bilən texnologiyalar erkən xəbərdarlıq sistemidir.

10. Qidalanmanı sadələşdir: Təbii qida ən təsirli dərmandır. İşlənməmiş, lif və proteinlə zəngin sadə qidalanma yaşlanmanı yavaşladır.

İkinci 10 tövsiyə

11. İltihabı nəzarətdə saxla: Xroniki iltihab yaşlanmanın gizli sürətlidir. Yuxusuzluq, hərəkətsizlik, stres, şəkər və siqaret bu “alovu” artırır.

12. Qaraciyəri qoruyun: Qaraciyər metabolizmanın dirijorudur. Yağlı qaraciyər və insulin müqaviməti enerjini azaldır və yaşlanma keyfiyyətini pisləşdirir.

13. Bağırsağa diqqət et: Mikrobiota yalnız həzm deyil; ruh halı, beyin və immuniteti də idarə edir. İçimizdəki “gizli bağa” yaxşı baxın.

14. Ağız sağlamlığını ihmal etmə: Diş əti xəstəlikləri ürək və beyinə yayıla bilən sistemik iltihab yarada bilər.

15. Hormon balansını qoruyun: Tiroid, insulin, kortizol və cinsiyyət hormonları bədənin ritmini müəyyən edir. Kiçik balanssızlıq yorğunluq, qarın yağlanması və zehni bulanıqlıq gətirir.

16. Balansınızı və koordinasiyanızı gücləndirin: Güclü ayaqlar kifayət deyil; balans və reflekslər yaşlılıqda müstəqilliyin açarıdır.

17. Nəfəs keyfiyyətini artır: Keyfiyyətli nəfəs keyfiyyətli enerji deməkdir. Uyğun müalicə olunmayan yuxu apnesi və nəfəs problemləri ürək və beyni zədələyir.

18. Maraq duyğunu canlı saxla: Yeni şeylər öyrənmək və yaratmaq beynin pasını çıxarır. Marağın bitməsi ilə beyin də yaşlanmağa başlayır.

19. Sağlamlığı elmlə dəstəklə: Süni intellektlə analiz, bioloji yaş ölçümü və yeni nəsil qan testləri profilaktik tibbin verdiyi dəyərli alətlərdir.

20. Mənəvi gücü bəslə: Məna, vicdan, təşəkkür və daxili sükunət sağlam yaşlanmanın görünməyən, lakin möhkəm sütunlarıdır.

OM/AGE ilə evdə 2 bioloji yaş testi

1. Tək ayaq testi: Düz səthdə ayaqqabısız durun, bir ayağınızı qaldırın və gözlər açıq vəziyyətdə nə qədər dayana biləcəyinizi ölçün. Bu test əzələ, beyin-bədən əlaqəsi, balans və refleksləri eyni anda qiymətləndirir.

Referans:
50 yaş: 20 saniyədən az diqqət tələb edir
60 yaş: 15 saniyədən az ciddi xəbərdarlıqdır
70+ yaş: 10 saniyədən az düşmə və asılılıq riskini göstərir

2. Səhər nəbzi: Yatandan dərhal sonra boyun və ya biləkdən 60 saniyə nəbzi ölçün və 5 gün qeyd edin.

İdeal nəbz:
Sağlam yetkinlər: 50–70 atım/dəq
Ümumi normal: 60–80 atım/dəq
Daimi idman edənlər: 40–60 atım/dəq

Qəbul edilməz göstərici: Orta nəbzdən +10 atım və ya daha yüksək və 2–3 gün davam edirsə, səbəb araşdırılmalıdır.

Samir