Sinqapur Texnologiya və Dizayn Universitetinin alimləri müasir insanlarda davamlı stress, tənhalıq və narahatlığın təkamül ilə müasir həyat tərzi arasındakı konflikt nəticəsində yarana biləcəyini müəyyən ediblər. 

HİT.az xəbər verir ki, araşdırmanın nəticələri “Behavioral Sciences” jurnalında dərc olunub.

Mütəxəssislər “təkamül uyğunsuzluğu” fenomenini təhlil ediblər. Bu, insanın qədim instinktlərinin tamamilə yeni şərtlərlə toqquşduğu vəziyyətdir. İnsan beyni tanış simalarla şəxsi ünsiyyətin olduğu kiçik və sıx sosial qruplarda formalaşıb. Belə mühitdə təhlükə, etibar və sosial status birbaşa ünsiyyət vasitəsilə müəyyən edilirdi.

Bu gün isə həmin əsas mexanizmlər sıx məskunlaşmış şəhərlərdə, sosial bərabərsizliyin mövcud olduğu cəmiyyətdə və rəqəmsal platformalarda işə düşür. Bir vaxtlar qəbilə daxilində sağ qalmağa kömək edən iyerarxiyadakı yerini müəyyənləşdirmək ehtiyacı indi insanları internetdə başqalarının həyatının ideallaşdırılmış görüntüləri ilə özlərini davamlı müqayisə etməyə sövq edir.

Elmi işin mərkəzində rəqabət məsələsi dayanıb. Müasir mühit ətrafdakı insanların bizi qiymətləndirdiyi və ya uğur baxımından bizi geridə qoyduğu hissini daim gücləndirir.

“Rəqabət yeni deyil, lakin müasir həyat onu davamlı hissə çevirir”, — doktor Xose Yon izah edib. Onun sözlərinə görə, təkamül yanaşması insanların digərlərindən geri qalmaq qorxusuna niyə bu qədər kəskin reaksiya verdiyini anlamağa kömək edir. Hətta üstünlük siqnalları real qəbilə üzvlərindən deyil, smartfon ekranındakı tanımadıqları insanlardan gəlsə belə.

Əgər şəhər mühiti qədim qoruyucu mexanizmləri insanın zərərinə işə salırsa, problemin həllində memarlar və sosial şəbəkələrin tərtibatçıları da rol oynamalıdır.

“Stress və narahatlıq çox vaxt şəxsi problem hesab edilir, lakin onlar yaşayış mühiti ilə beynimizin formalaşdığı şərtlər arasındakı uyğunsuzluğu əks etdirir”, — doktor Sara Çan vurğulayıb.

Alimlər hesab edirlər ki, küçələrin yaşıllaşdırılması və möhkəm qonşuluq icmalarının yaradılması şəhər sıxlığını azaltmağa ehtiyac olmadan insan üzərindəki psixoloji təzyiqi zəiflətməyə kömək edə bilər.

Tədqiqatçılar vurğulayırlar ki, söhbət keçmişə qayıtmaqdan və ya müasir dünyanın tamamilə yararsız hala düşdüyünü qəbul etməkdən getmir. Daha çox infrastrukturu düşünülmüş şəkildə layihələndirmək çağırışından söhbət gedir.

İnsan biologiyası ilə real yaşayış şəraitinin konkret olaraq hansı məqamlarda ziddiyyət təşkil etdiyini anlamaq psixi sağlamlığı dəstəkləyən məkanlar yaratmağa imkan verə bilər.

“Biz təkamül nəticəsində formalaşmış təbiətimizə qarşı deyil, onunla birlikdə işləyən həllər hazırlamalıyıq”, — Xose Yon yekunlaşdırıb.

Mütəxəssislər gələcəkdə qəbul edilən rəqabət hissinin tikinti və şəhərsalma xüsusiyyətlərindən, eləcə də sosial qarşılıqlı əlaqənin səviyyəsindən asılı olaraq necə dəyişdiyini araşdırmağı planlaşdırırlar.

Samir