Bəzi insanlarda yaddaş və düşünmə qabiliyyətinin daha sürətlə zəifləməsi beyində müəyyən hüceyrələrin artıqlığı və sinir liflərini qoruyan örtükdə baş verən dəyişikliklərlə əlaqəli ola bilər. “Nature Medicine” jurnalında dərc olunan araşdırmada bu prosesdə oliqodendrosit adlanan hüceyrələrin mümkün rolu müəyyən edilib.
HİT.az-ın məlumatına görə, oliqodendrositlər sinir liflərini əhatə edən mielin örtüyünü yaradır. Bu örtük sinir siqnallarının beyin boyunca sürətlə ötürülməsinə kömək edir. Lakin tədqiqatçılar müəyyən ediblər ki, koqnitiv qabiliyyətləri daha sürətlə zəifləyən insanlarda bu hüceyrələrin sayı çox olub, mielin örtüyü anormal şəkildə qalınlaşıb, sinir lifləri isə nazilib.
Alimlər Şotlandiyanın Lotian bölgəsində yaşayan insanların uzunmüddətli tədqiqat məlumatlarını təhlil ediblər. İştirakçıların idrak qabiliyyətləri uşaqlıqdan qiymətləndirilib, 70 yaşdan sonra isə yenidən yoxlanılıb. Daha sonra bəzi iştirakçıların ölümündən sonra bağışlanan beyin toxumaları araşdırılıb və koqnitiv funksiyaları daha sürətlə zəifləyən insanlarda mielin örtüyünün zədələnməsi əlamətləri aşkarlanıb.
Siçanlar üzərində aparılan əlavə təcrübələrdə isə hüceyrələri zədələnmədən qorumaqda iştirak edən NRF2 geninin rolu öyrənilib. Bu genin oliqodendrositlərdə fəaliyyəti dayandırılan heyvanlarda yaddaş testlərinin nəticələri pisləşib. Onların sinir liflərində və mielin qatında da insanlarda müşahidə edilən dəyişikliklərə bənzər hallar qeydə alınıb.
Tədqiqat müəllifləri hesab edirlər ki, oliqodendrositlərdə NRF2 geninin fəaliyyətinin pozulması beynin sürətli qocalmasında rol oynaya bilər. Bununla belə, araşdırma hələlik bu dəyişikliklərin birbaşa səbəb olduğunu sübut etmir. İnsan beyin toxumalarının təhlilinin məhdud sayda nümunəni əhatə etməsi də nəticələrin əlavə tədqiqatlarla təsdiqlənməsini zəruri edir.
Alimlər ümid edirlər ki, əldə olunan nəticələr gələcəkdə yaddaş və digər koqnitiv funksiyaların qorunmasına yönəlmiş müalicə üsullarının hazırlanmasına kömək edə bilər. NRF2 geninin fəaliyyətinə təsir edən bəzi dərmanların potensialı araşdırılsa da, bu tədqiqatda həmin preparatların beynin qocalmasının qarşısını aldığı sübut edilməyib.
Samir
