"Alimlər musluqdan axan su kimi olmalıdır, oturmalı deyillər". Çox vaxt Uinston Çörçillə əlaqələndirilən bu ifadə, demokrasiyalarda elmin qərar verənlərə yol göstərməsi lazım olduğunu, lakin qərarların birbaşa elm tərəfindən diktə edilməməsi lazım olduğunu ifadə edir.

HİT.az xəbər verir ki, bu yanaşmanın nə qədər yerində olduğu, COVİD-19 pandemiyasının ən intensiv günlərində açıq-aydın görülüb. Siyasətçilər tez-tez “elmi izləyirik” desələr də, insanlara evdə qalmaq üçün ödəniş edilməsi və ya məktəblərin bağlanması kimi qərarlar yalnız elmi tövsiyələrə əsaslanaraq verilə bilməzdi. Üstəlik, bəzi suallar o an üçün alimlər tərəfindən cavablandırıla bilmirdi. Qərar verənlər qeyri-müəyyənlik içində yol tapmalı idilər.

Hazırda ABŞ-da bunun tam əksi baş verir. Donald Tramp administrasiyası “Amerikanı Yenidən Sağlam Et” hərəkatı çərçivəsində peyvəndlər və mobil telefon radiasiyası kimi sahələrdə uzun müddət etibarlı olan sağlamlıq qaydalarını dəyişdirir və elmi institutların təsirini get-gedə azaldır. Sanki elm musluğu bağlanır.

Bəs qlobal bir böhran olmadıqda və elmi məlumatlar hələ formalaşmadıqda nə edilməlidir? Əsl sual budur: Qərar verənlər elmi nəticələrin dəqiq olması üçün nə qədər gözləməlidir?

Hazırda bir çox ölkədə gərgin müzakirə olunan mövzulardan biri, Avstraliyanın keçən ilin sonunda atdığı addımı izləyərək 16 yaş altındakı gənclərə sosial media yasağı gətirilib-gətirilməməsidir. Belə yasaqlar təklifləri cəmiyyətdə olduqca populyardır. Lakin mövcud ən güclü elmi nəticələr göstərir ki, sosial medianın yeniyetmələrin ruh sağlamlığına təsiri, toplum miqyasında baxıldığında, düşündüyümüz qədər böyük deyil.

Bu nöqtədə çətin bir ikilem yaranır: Siyasətçilər elmi məlumatları görməzdən gələrək əksəriyyətin tələbinə mi qulaq verməlidir?

Bu yanaşma Çörçillə əlaqələndirilən sözlə uyğun görünə bilər. Lakin qarşımızda əhəmiyyətli bir zaman çizelgesi var. 2027-ci ilin ortalarına gəldikdə, Birləşmiş Krallıqda aparılan təsadüfi kontrollu bir araşdırma və Avstraliyadakı yasağın yaratdığı təbii təcrübə sayəsində sosial medianın mümkün zərərləri haqqında daha güclü məlumatların əldə olunması gözlənilir.

Buna görə ən məntiqli yol, siyasətləri tələsik həyata keçirmək yerinə, alimlərin konkret nəticələr ortaya qoymasını gözləməkdir. Yeni bir deyimlə desək, elm musluqdan axmalı, amma qərar koltuğuna oturmamalıdır. Bunun üçün isə zamana ehtiyac var.

Samir