Heç kim uşaqlıqdan travmasız keçmir. Kəsiklər, zərbələr və sıyrıqlar olur, lakin onlar sağalır. Ancaq sındırılmış dizdən fərqli olaraq, emosional yaraların sağalması daha uzun çəkir və buz qoymaq və ya plastır yapışdırmaq prosesi sürətləndirmir.

Hit.az xəbər verir ki, psixoloqlar vəziyyətin ironiyasına diqqət çəkirlər: emosional yaralar çox vaxt uşaqlıqda ən yaxşı niyyətlərdən başlayır. Biz sevgi, təsdiq və təhlükəsizlik axtarırıq – həm fiziki, həm də emosional. Bu barədə “Parade” yazır.

“Uşaqlıqda yaxşı niyyətlər emosional yaralara ona görə çevrilir ki, onlar əvvəldən zərərli idi, yox. Sadəcə, vaxtilə adaptiv idilər. Biz tez başa düşürük ki, nəyin köməyi ilə təsdiq qazanmaq, münaqişəni azaltmaq və ya bizim üçün vacib olan böyüklərin emosional əlçatanlığını qorumaq mümkündür”, deyə “Veritas Psychology”dən olan psixoloq doktor Qeyl Makbrayd izah edir.

Doktor Makbrayd deyir ki, bu adaptasiyalar – məsələn, “itaətkar”, uğurlu, sakit və ya qayğıkeş olmaq – uşaqlıqda faydalı ola bilər. Lakin yetkinlikdə daha çox zərər verir. “Zamanla bu inanclar başqaları ilə münasibətlərimizi məhdudlaşdıra və dincəlmək, bərpa olunmaq qabiliyyətimizi sarsıda bilər. Sağ qalma strategiyasından xarakter xüsusiyyətinə keçid çox qısadır. Bu davranış artıq seçim kimi deyil, sinir sistemimizin əmri kimi hiss olunur”, deyə o bildirir.

Əslində isə bu, artıq əmr deyil. Doktor Makbrayd və digər psixoloqlar bu yaralardan sağalmanın mümkün olduğunu, lakin bunun zəhmət tələb etdiyini deyirlər.

Uşaqlıqdan gələn 11 “yaxşı niyyət” emosional yaraya necə çevrilir

Dərk etmək ilk addımdır. Mütəxəssislər emosional travmalara gətirib çıxara bilən 11 uşaq “yaxşı niyyət”ini bölüşürlər.

1.“Yaxşı uşaq” olmaq

“Yaxşı” siyahıya düşmək istəyi təbiidir – təkcə Şaxta baba üçün də yox. Uşaqlıqda biz daim valideynlərdən və müəllimlərdən siqnallar alırıq. “Bir çox uşaq erkən anlayır ki, yaxşı olmaq – qaydalara əməl etmək, şikayət etməmək və çox az şey istəmək deməkdir”, deyə doktor Makbrayd izah edir.

Bu, böyükləri sevindirir və tərif qazandırır. “Yaxşı uşaq” statusu ailədə münaqişənin çox olduğu hallarda saxta təhlükəsizlik hissi yaradır və sevgi yoluna bənzəyir.

Belə uşaqları tez-tez “rahat” adlandırırlar. Lakin yetkinlikdə bu, çətinlik yaradır. “Rahat olmaq elə bir adaptasiyadır ki, böyüyəndə kömək istəməyi çətinləşdirir. İnsan öz ağrısını kiçildir və qayğıya layiq olmadığını hiss edir”, deyə klinik psixoloq doktor Holli Şiff xəbərdarlıq edir.

2.Həmişə minnətdar olmaq

Bu maddə təəccüblü görünə bilər, çünki “minnətdarlıq gündəlikləri” indi çox populyardır. Psixoloqlar minnətdarlığın əhəmiyyətini inkar etmirlər, amma burada da həddi aşmaq olar.

Uşaqlara “təşəkkür et” deməyi öyrədirik, amma nadir hallarda düşünürük: biz onlardan konkret olaraq nəyə görə minnətdar olmalarını istəyirik?

Məsələn, valideynlər və ya məşqçilər sizi sadəcə pley-offa çıxdığınıza sevinməyə çağırıb, halbuki siz komandanı çempionluqdan məhrum edən səhvə görə kədərlənməli idiniz. “İşıqlı tərəfi gör” çağırışları çətin vəziyyəti süni şəkildə “şirinləşdirir”.

“Bəzi hallar ağrılı və ya ədalətsizdir, amma uşaqlardan minnətdarlıq naminə hisslərini boğmaq tələb olunur. Yetkinlikdə bu, insanın problemlərini dəyərsizləşdirməsinə və daha artığını istədiyinə görə günahkarlıq hiss etməsinə gətirib çıxarır”, deyə psixoloq qeyd edir.

3.Münasibəti qorumaq üçün insanları razı salmaq

Klinik psixoloq doktor Cənin O’Brayenin sözlərinə görə, bəzi uşaqlar əlaqəni qorumaq üçün başqalarının ehtiyaclarını qabaqcadan hiss etməli olduqlarını öyrənirlər. Bu, xüsusilə sevginin şərti və qeyri-sabit olduğu ailələrdə baş verir.

Yetkinlikdə bu, zəif “mən” hissinə, tükənməyə, xroniki günahkarlığa və birtərəfli münasibətlərə səbəb olur.

4.Həddindən artıq tez böyümək

Yetkinlər sizin “yetkinliyiniz”i tərifləsə də, uşaq yaşında böyüklərin rolunu üzərinə götürmək travmatikdir. Sonradan bu, qayğını qəbul etməkdə çətinlik və hər şeyə görə həddindən artıq məsuliyyət hissi yarada bilər.

5.Nailiyyətlərin ardınca yorucu qaçış

Bəzi ailələrdə diqqət yalnız yüksək nəticə göstərildikdə olur. Nəticədə nailiyyətlər yaxınlığın əvəzinə keçir. Yetkinlikdə bu, perfeksionizmə, yanmaya və istirahətə görə günahkarlığa gətirir.

6.Hiper-müstəqillik

“Yalnız özümə güvənirəm” inancı vaxtilə özünümüdafiə idi, amma yetkinlikdə yaxın münasibətlərə mane olur və insan özünü tənha hiss edir.

7.Həmişə emosional güclü olmaq

Emosiyaların “narahatlıq yaratdığı” mesajını alan uşaqlar zəifliyi boğmağı öyrənir. Yetkinlikdə bu, kədəri ifadə edə bilməmək kimi üzə çıxır.

8.Hər bahasına harmoniya

Ailədə “sülhməramlı” olan uşaqlar sonradan münaqişədən qaçır, sərhədlər silinir, ehtiyaclar görməzlikdən gəlinir və inciklik yığılır.

9.Ziddiyyətləri görməməzliyə almaq

Bəzi uşaqlara “hər şey qaydasındadır” deyilir, halbuki belə deyil. Yetkinlikdə bu, qaçınma, prokrastinasiya və çətinliklərlə üzləşə bilməmək kimi görünür.

10.Şəxsiyyəti mühitə uyğunlaşdırmaq

Uşaqlar aidiyyət hissi üçün özlərini gözləntilərə uyğun formalaşdırırlar. Yetkinlikdə bu, “Mən əslində kiməm?” sualına gətirib çıxarır.

11.Öz identikliyini qorumaq

Bəzi uşaqlar “mən”lərini sərt şəkildə müdafiə etməyi öyrənir. Sonradan bu, əməkdaşlıqda çətinlik və tənqidə ağrılı reaksiya yarada bilər.

Samir