Planetimizin orbitində sıxlıq getdikcə artarkən, texnologiya nəhənglərinin kosmos əsaslı internet layihələri səma həvəskarlarını və alimləri narahat etməkdə davam edir. “Amazon”un yeni internet peyk şəbəkəsi olan “Amazon Leo” (əvvəlki adı “Project Kuiper”) aşağı Yer orbitində yerləşdirilməyə başlayan kimi astronomların diqqətini cəlb edib.
HİT.az xəbər verir ki, 12 yanvar 2026-cı ildə dərc edilən yeni tədqiqat bu peyklərin parlaqlığının astronomik araşdırmaları ciddi şəkildə poza biləcək səviyyədə olduğunu üzə çıxarıb. Hazırda 180 peyk buraxılsa da, ümumilikdə 3 200-dən çox aparata çatdırılması planlaşdırılan bu genişmiqyaslı şəbəkə səmanın qaranlığını təhdid edən yeni risk kimi qiymətləndirilir.
Beynəlxalq Astronomiya İttifaqı (IAU) peyk şəbəkələrinin elmi tədqiqatlarla uyğun şəkildə mövcud olması üçün müəyyən parlaqlıq hədləri tövsiyə edir. Lakin aparılan analizlər “Amazon” peyklərinin bu limitləri mütəmadi şəkildə aşdığını açıq şəkildə göstərib. Təxminən 630 kilometr yüksəklikdə hərəkət edən bu aparatların orta parlaqlığı 6,28 kadr səviyyəsindədir. Bu göstərici adi gözlə hər zaman seçilməyəcək qədər zəif olsa da, həssas teleskoplar üçün ciddi işıq çirklənməsi mənbəyinə çevrilir. Hətta müşahidələrin təxminən 25 faizində peyklər o qədər parlaq olur ki, teleskopsuz da görünə bilir.
Parlaq peyklər xüsusilə Çilidə yerləşən və genişmiqyaslı səma taramaları aparan “Vera C. Rubin” rəsədxanası kimi yerüstü mərkəzlər üçün ciddi problem yaradır. Teleskopların ekspozisiya müddəti ərzində baxış sahəsindən keçən bir peyk görüntü üzərində başdan-başa parlaq xətt buraxaraq həmin kadrın elmi dəyərini sıradan çıxarır. Bu təsirdən təkcə yerüstü deyil, “Hubble” kosmik teleskopu kimi orbitdəki rəsədxanalar da zərər görür.
“Amazon”un peykləri hazırda nəhəng antenalara malik “BlueBird” peyklərindən daha sönük sayılsa da, gələcəkdə daha aşağı orbitlərə yerləşdiriləcək yeni modellərin xeyli daha parlaq görünəcəyi proqnozlaşdırılır.
Bununla belə, elmi ictimaiyyət “Amazon”un mövqeyinə tamamilə bədbin yanaşmır. Şirkətin peyklərin parlaqlığını azaltmaq üçün erkən mərhələdə astronomlarla əlaqə qurması müsbət addım kimi qiymətləndirilir. Mühəndislər peyklərin alt hissələrini güzgüvari səthlərlə örtərək günəş işığını Yerə deyil kosmosa əks etdirmək və ya konstruksiya elementlərinin bucaqlarını Yer səthindən baxıldıqda günəşlə işıqlanan hissələr görünməyəcək şəkildə tənzimləmək üzərində çalışırlar. Bildirilir ki, 2023-cü ildə aparılan ilk sınaqlardan bəri əksolunma səviyyəsində nəzərəçarpacaq azalma əldə edilib.
Lakin “OneWeb” istisna olmaqla, demək olar ki, bütün iri peyk şəbəkələrinin tövsiyə olunan limitləri aşmaqda davam etməsi internet dövrü ilə kosmos müşahidələri arasında tarazlığın hələ də tam qurulmadığını göstərir.
Samir
