Superkompüterlər dünyasına daxil olduqda bu nəhəng sistemləri tək bir kateqoriyaya sığdırmağın mümkün olmadığı aydın olur. Onları arxitekturasına, istifadə olunan prosessor növünə və ya tətbiq sahəsinə görə müxtəlif qruplara bölmək mümkündür.
HİT.az xəbər verir ki, əslində “superkompüter” anlayışının hamı tərəfindən qəbul edilən vahid və sabit bir tərifi yoxdur. Ümumi yanaşmaya görə, hesablama gücü baxımından ən yüksək səviyyədə yerləşən sistemlər bu adla tanınır. Lakin texnologiyanın sürətli inkişafı səbəbindən bu gün “ən güclü” sayılan sistem sabah adi hesab edilə bilər.
Dünyada ən sürətli kompüterləri müəyyənləşdirən əsas göstəricilər “TOP500” layihəsi tərəfindən qiymətləndirilir. Bu sistemlərin performansı saniyədə yerinə yetirdikləri əməliyyat sayını ifadə edən FLOPS vahidi ilə ölçülür. Müasir dövrdə petaflops səviyyəsi standart hesab olunur. 2025-ci ilin sonlarına yaxın ən yüksək pillədə 1800 petaflops-dan çox gücə malik “El Capitan” sistemi yer alır. Siyahının sonuncu mövqeyindəki sistem belə 2,57 petaflops sürətə çatır.
Superkompüterləri bir-birindən fərqləndirən əsas amillərdən biri onların arxitektura quruluşudur. 1970–80-ci illərin ilk nümunələri məlumatları vahid əmrlə emal edən vektor sistemlər üzərində qurulmuşdu. Bu sistemlər xüsusilə fiziki simulyasiyalarda yüksək sürəti ilə seçilsə də, yüksək qiymət və aşağı çeviklik problemi daşıyırdı.
Müasir dövrdə isə əksər superkompüterlər paralel hesablama modelindən istifadə edir. Bu yanaşmada çoxsaylı prosessorlar eyni tapşırığın müxtəlif hissələrini eyni vaxtda emal edir. Bu kateqoriyada əsasən iki model seçilir: hər prosessorun ayrıca yaddaşa sahib olduğu MPP sistemləri və standart avadanlıqların proqram təminatı ilə birləşdirildiyi klaster sistemləri.
Bundan əlavə, internet üzərindən minlərlə kompüterin hesablama gücünü birləşdirən paylanmış superkompüter modelləri də mövcuddur. Məsələn, ev kompüterləri vasitəsilə elmi layihələrə hesablama gücü verilməsi bu kateqoriyaya daxildir. Bəzi mütəxəssislər fiziki vahid sistem olmadığı üçün bunları klassik superkompüter saymır, lakin ümumi hesablama gücü baxımından bu sistemlər ənənəvi modellərlə rəqabət aparır.
Performans baxımından artıq petaflops səviyyəsi də geridə qalır və “exaflops” dövrü “El Capitan” kimi sistemlərlə başlayıb. Gələcəkdə isə kvant kompüterlərinin mövcud ölçmə standartlarını tamamilə dəyişdirəcəyi proqnozlaşdırılır.
Superkompüterlər yalnız aparat təminatı yığını deyil. Onları əsas dəyərli edən, adi kompüterlərin həll edə bilmədiyi mürəkkəb problemləri həll etmə qabiliyyətidir. Hava proqnozlarından iqlim modelləşdirməsinə, hissəcik fizikası tədqiqatlarından dərman inkişafına qədər bir çox sahədə bu sistemlər kritik rol oynayır. Son illərdə süni intellekt modellərinin öyrədilməsi üçün tələb olunan böyük hesablama gücü GPU əsaslı superkompüterləri daha da vacib edib. Hətta dünyanın ən güclü sistemlərindən biri olan “Frontier” jet mühərriklərindəki görünməz bir qüsurun aşkarlanmasında istifadə olunub. Dövlətlər isə bu gücdən həm müdafiə strategiyaları, həm də kiber təhlükəsizlik sahəsində strateji alət kimi yararlanır.
Samir
