Aviasiya sektoru fosil yanacaqlardan asılılıq və qlobal enerji böhranının yaratdığı iqtisadi yük səbəbindən mühüm dönüş nöqtəsindədir.
HİT.az xəbər verir ki, bu çətinlikləri aradan qaldırmaq məqsədilə Çin Aviasiya Mühərrikləri Korporasiyası (AECC) Hunan əyalətində hidrogen enerjisi ilə işləyən yeni turboshaft mühərrikinin ilk uçuş sınağını keçirib.
Təxminən 7,5 ton ağırlığında olan pilotsuz yük təyyarəsi "SA750U"ya quraşdırılmış 900 kilovat gücündəki "AEP100" mühərriki 16 dəqiqə davam edən uçuş ərzində uğurla fəaliyyət göstərib. Maye hidrogeni birbaşa yanma kamerasına ötürən sistem 1200 at gücü hasil edib.
Sınaq zamanı təyyarə 300 metr hündürlüyə qalxaraq saatda 220 kilometr sürətə çatıb. Təmiz enerji əsaslı aviasiya infrastrukturunda liderliyi hədəfləyən Çin bu addımla dayanıqlı yanacaq texnologiyalarının inkişafına sadiqliyini nümayiş etdirib.
Sınaq uçuşu İran ətrafında yaranmış münaqişənin təsiri ilə dərinləşən neft böhranı və artan yanacaq qiymətlərinin aviaşirkətlərə ciddi təzyiq göstərdiyi bir dövrə təsadüf edib.
Dünyanın bir çox ölkəsində təyyarə biletlərinin qiymətləri yüksəlməkdə davam edir. Bunun əsas səbəbi yanacaq xərclərinin aviaşirkətlərin ümumi əməliyyat xərclərinin təxminən 40 faizini təşkil etməsidir. Yanacaq qiymətlərindəki ən kiçik dəyişiklik belə birbaşa sərnişinlər üçün bilet qiymətlərinə təsir göstərir.
Ənənəvi kerosin əsaslı aviasiya yanacağına ən güclü alternativ hesab edilən hidrogen bu sahədə xərclərin əhəmiyyətli dərəcədə azalmasına imkan yarada bilər. Məhz buna görə də "Airbus" kimi iri aviasiya şirkətləri hidrogenlə işləyən təyyarələri gələcək donanmalarına daxil etmək üçün artıq genişmiqyaslı planlar hazırlayırlar.
Mütəxəssislər hazırda iki fərqli hidrogen texnologiyası üzərində çalışırlar. Birinci istiqamət Çinin sınaqdan keçirdiyi maye hidrogenlə işləyən turbin mühərrikləridir. İkinci istiqamət isə hidrogen yanacaq elementləri əsasında fəaliyyət göstərən elektrik sistemləridir.
"Airbus" ötən il elektrikli yanacaq elementlərinə üstünlük verdiyini açıqlasa da, çinli tədqiqatçılar mövcud turbin texnologiyalarını hidrogenə uyğunlaşdırma yolunu seçiblər.
Lakin hər iki yanaşmanın qarşısında ciddi problem dayanır: hidrogenin təyyarədə təhlükəsiz şəkildə saxlanılması.
Maye hidrogenin qorunması üçün mənfi 253 dərəcə Selsi temperaturu tələb olunur. Bu şəraiti təmin edən müasir çənlər isə olduqca iri və ağırdır ki, bu da aviasiyanın əsas prinsiplərindən biri olan yüngüllük tələbi ilə ziddiyyət təşkil edir.
Bu problemi həll etmək üçün mühəndislər NASA-nın raket proqramlarında istifadə etdiyi kompozit vakuum texnologiyalı çənlərin aviasiyada tətbiqi imkanlarını araşdırırlar.
Ekspertlərin fikrincə, hidrogen texnologiyasının kommersiya baxımından geniş yayılması üçün qlobal miqyasda yeni infrastrukturun yaradılması vacibdir. Böyük hava limanlarında maye hidrogen saxlama obyektləri qurulmalı, hökumətlər isə bu yanacağın istehsal xərclərini azaltmaq üçün təşviq proqramları tətbiq etməlidirlər.
Hidrogen texnologiyasına tam keçid baş verənədək aviasiya sektoru keçid həlli kimi Dayanıqlı Aviasiya Yanacaqlarından (SAF) istifadə edir. Tullantı qida yağlarından və biokütlədən istehsal olunan bu yanacaq mövcud təyyarələrdə heç bir texniki dəyişiklik tələb etmədən ənənəvi yanacaqla 50 faizədək qarışdırıla bilir.
Mütəxəssislər hesab edirlər ki, hidrogen əsaslı aviasiya geniş tətbiq olunana qədər SAF texnologiyası sektorun əsas alternativ həll yolu olaraq qalacaq.
Samir
