ABŞ-ın Minnesota Twin Cities Universitetinin alimləri tamamilə süni kimyəvi komponentlərdən hazırlanmış "SpudCell" adlı mikroskopik quruluş hazırlayıblar. Tədqiqat müəllifləri bunun sıfırdan yaradılan ilk sintetik hüceyrələrdən biri olduğunu bildirirlər.

HİT.az xəbər verir ki, alimlərin sözlərinə görə, bu layihə həyatın əsas mexanizmlərinin bioloji mənşədən daha çox kimyəvi proseslərə əsaslandığını araşdırmaq məqsədi daşıyır.

"SpudCell" təbii hüceyrələrin dəyişdirilməsi yolu ilə deyil, müxtəlif kimyəvi komponentlərin birləşdirilməsi nəticəsində yaradılıb.

Bu mikroskopik strukturlar adi bakteriyadan təxminən 50 dəfə kiçikdir. Onların daxilində yağlı membranla qorunan fermentlər, əsas kimyəvi maddələr və genetik təlimatlar yerləşir.

Tədqiqatçılar müəyyən ediblər ki, bu sintetik hüceyrələr qidalanma, böyümə və DNT-nin surətinin çıxarılması kimi bəzi bioloji prosesləri təqlid edə bilir.

Professor Keyt Adamalanın rəhbərlik etdiyi layihə "Biotic" təşkilatı çərçivəsində həyata keçirilir. Tədqiqat zamanı təxminən 90 min DNT cütündən ibarət genom yaradılıb ki, bu da alimlərin əvvəllər hesab etdiyi minimal genom həddindən daha kiçikdir.

Hüceyrələrin zülal sintezi üçün lazım olan molekulyar sistem isə "PURE" adlı biokimyəvi platforma vasitəsilə təmin edilir.

Araşdırma zamanı sintetik hüceyrələrin bir neçə nəsil ərzində təbii seçməyə bənzər uyğunlaşma xüsusiyyətləri nümayiş etdirdiyi müşahidə olunub. Alimlər bildirirlər ki, süni şəkildə daxil edilən mutasiyalar nəticəsində beş nəsildən sonra müəyyən hüceyrə variantları üstünlük qazanıb.

Bununla belə, mütəxəssislər "SpudCell"i hələ tam mənada canlı orqanizm hesab etmirlər. Əsas səbəb hüceyrələrin laboratoriya şəraitində kənar müdaxilə olmadan bölünə bilməməsi və hər bölünmə zamanı genomun bütövlüyünün böyük ölçüdə itirilməsidir.

Elmi ictimaiyyət tədqiqatın hələ müstəqil ekspert qiymətləndirməsindən (peer review) keçməmiş ictimaiyyətə təqdim edilməsini də mübahisəli hesab edir. Bəzi bioloqlar belə sadələşdirilmiş sintetik sistemlərin mövcud təbii hüceyrələrin modifikasiyasından daha səmərəli olub-olmayacağı barədə ehtiyatlı mövqe nümayiş etdirirlər.

Alimlərin fikrincə, bu texnologiya gələcəkdə bioloji istehsal sahəsində yeni imkanlar yarada bilər. Bununla yanaşı, tam funksional canlı orqanizmin yaradılması istiqamətində hələ uzun tədqiqat yolunun qaldığı vurğulanır.

Samir