Dinozavrları Yer üzündən silən nəhəng kosmik zərbə yalnız heyvanları deyil, bitkiləri də son dərəcə sərt bir sınaqla üz-üzə qoymuşdu. Günəş işığını bloklayan toz buludları fotosintezi demək olar ki, mümkünsüz edirdi və bu, bitkilərin kütləvi məhvi üçün real təhlükə yaradırdı.

HİT.az xəbər verir ki, lakin Gent Universitetindən professor Yves Van de Peer və onun komandası tərəfindən aparılan yeni tədqiqat göstərir ki, çiçəkli bitkilər bu “qiyamətdən” genetik bir uyğunlaşma sayəsində sağ çıxıblar. Onların fikrincə, bitkilər genomlarını tam şəkildə kopyalayaraq bir növ “genetik ehtiyat nüsxə” yaradıblar.

Alimlər bitkilərdə “poliploidiya” adlanan prosesi araşdırıblar. Bu proses zamanı bitkilər öz genomlarını ikiqat artırır. Heyvanlarda nadir rast gəlinən bu mexanizm, bitkilərdə çox vaxt əlavə enerji yükü və mutasiya riski yaratsa da, ekstremal şəraitdə həyati üstünlük verir.

Əgər bir gen zədələnirsə, onun digər nüsxəsi funksiyanı davam etdirə bilir. Hətta bu nüsxələrdən bəziləri dəyişən mühitə uyğunlaşaraq yeni xüsusiyyətlər qazana və bitkinin sağ qalmasına kömək edə bilir. Tədqiqatçılar 470 çiçəkli bitki növünü analiz edərək bu genom kopyalanmalarının təsadüfi deyil, böyük ekoloji böhran dövrlərində daha çox baş verdiyini müəyyən ediblər.

Genetik kopyalanma hadisələri yalnız dinozavrların yox olduğu dövrlə deyil, həm də Paleosen-Eosen Termal Maksimumu kimi kəskin istiləşmə dövrləri ilə üst-üstə düşür. Bu dövrlərdə temperaturun 5–9 dərəcə artması bitkiləri ciddi stressə salmışdı.

Bitkilər bu şəraitdə genomlarını genişləndirərək daha elastik hala gəlib və sağ qalma şansı əldə ediblər. Böhran keçdikdən sonra isə bu əlavə genlərin bir hissəsi zamanla itirilsə də, adaptasiya üçün faydalı olan hissələr qorunub saxlanılıb.

Professor Van de Peer-in fikrincə, bu qədim sağ qalma mexanizmi bu günün iqlim böhranı üçün də vacib ipucları verir. Temperaturun sürətlə artdığı indiki dövrdə bitkilərin genetik uyğunlaşma mexanizmini anlamaq gələcək qida təhlükəsizliyi və kənd təsərrüfatı üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Samir