1982-ci ilin martında sovet eniş modulu Veneranın səthində planlaşdırılandan təxminən dörd dəfə daha uzun müddət fəaliyyət göstərib. O, Yerə şəkillər göndərməyi də bacarıb, daha sonra isə sıradan çıxıb.

HİT.az xəbər verir ki, “Space Daily”nin yazdığına görə, 44 il əvvəl sovet “Venera-13” zondu Veneranın səthinə eniş edib. NASA arxivlərinə əsasən, eniş aparatı 32 dəqiqə planlaşdırıldığı halda 127 dəqiqə işləyib.

O, sonradan onu məhv edən şəraitdə fəaliyyət göstərib: Venerada temperatur 457 dərəcə selsi, atmosfer təzyiqi isə 89 Yer atmosferi səviyyəsindədir.

Veneradakı 457 dərəcə selsidə qurğuşun, sink, qalay və vismut əriyir. Yer üzündə isə belə şərait yoxdur. Müqayisə üçün, Yer kürəsində qeydə alınmış ən yüksək hava temperaturu təxminən 50 dərəcə olub.

89 atmosfer təzyiq isə yalnız okeanın təxminən 900 metr dərinliyinə enməklə hiss edilə bilən təzyiqə bərabərdir.

Bu iki amilə uzun müddət tab gətirmək üçün “Venera-13” zondu Mars və Ay eniş aparatlarından fərqli olaraq yüksək təzyiqli dərin dəniz cihazı kimi dizayn edilib.

Bu iki ekstremal şəraitin – davamlı istilik və nəhəng təzyiqin – birləşməsi Veneranın səthini kosmik aparatların işlədiyi ən dağıdıcı mühitlərdən birinə çevirir. Mars və Titan soyuqdur, Ay isə vakuum şəraitində temperatur dəyişkənliyinə malikdir, lakin Venera eniş aparatlarını həm “yandırır”, həm də sıxır.

“Venera-13”də əks istiqamətlərə yönəlmiş iki kamera olub. Bunlar ilk rəngli televiziya görüntü sistemlərindən idi. Enişdən sonra kameralar açılıb və skan etməyə başlayıb, məlumatlar isə daşıyıcı modul vasitəsilə Yerə ötürülüb.

Alınan görüntülərdə düz lövhəvari daşlar və tünd rəngli xırda torpaq müşahidə olunub. Enişdən sonra mexaniki qazma qolu səth nümunəsi götürərək onu hermetik kameraya yerləşdirib və daxili rentgen-flüoressensiya spektrometri onu analiz edib.

Daha sonra sovet alimləri Venera torpağının analiz nəticələrini açıqlayıb. Nümunələrin bir qismi Yerə məxsus leysit bazaltlarına, digərləri isə okeanik toleyit bazaltlarına bənzəyib.

Veneranın səması isə panoramalarda narıncı görünür. Karbon qazı və sulfat turşusu buludları ilə zəngin sıx atmosfer mavi işığı süzgəcdən keçirərək səthdə daha çox qırmızı-narıncı spektri saxlayır.

Görüntülərin alınması elmi məlumatların yalnız bir hissəsi idi. Zondun cihazları səthin kimyəvi tərkibini ölçüb, atmosferin aşağı qatlarını analiz edib, eniş zamanı elektrik boşalmalarını qeydə alıb və küləyin sürətini qiymətləndirmək üçün mikrofon da istifadə olunub.

127 dəqiqəlik işləmə müddəti sadə rəqəm deyil. Planlaşdırılan 32 dəqiqəlik ömür mühəndislər tərəfindən cihazın istilik həddi və daxili komponentlərin qızma sürətinə əsasən hesablanmışdı. Bu müddətin dörd dəfə aşılması istilik izolyasiyasının və cihazın daxili istilik davamlılığının gözləniləndən daha effektiv olduğunu göstərib.

“Venera-13”ün Yerə ötürdüyü məlumatlar bu günə qədər Veneranın səthi haqqında ən əhəmiyyətli elmi mənbələrdən biri hesab olunur. 1985-ci ildə “Vega” missiyalarından sonra Veneraya uğurlu eniş qeydə alınmayıb.

Hazırda “Venera-13”ün iki saatdan çox işləməsi Veneranın səthinin necə göründüyünə dair ən aydın elmi sübutlardan biri sayılır.

Şəkil təklifi: Veneranın səthində “Venera-13” eniş aparatının və narıncı atmosfer fonunun realist elmi illüstrasiyası (800x450).

Samir